OTİZM ve DİL GELİŞİMİ

2018

09

Eylül

OTİZM ve DİL GELİŞİMİ Uzmanlık Alanlarımız / Dil ve Konuşma Terapisi

Otizm nedir: Erken çocukluk döneminde sosyal/iletişimsel alanda yetersizlikler ve sınırlı ilgi alanları ya da sınırlı ve tekrarlayıcı davranışlarla kendini gösteren nörogelişimsel bir bozukluktur. DSM 5 Tanı kriterlerine göre bu bozukluğun tanı ölçütleri şöyle sıralanmaktadır:

  1. Toplumsal iletişim ve toplumsal etkileşimde sürekli yetersizliğin olması
  2. Sosyal-duygusal karşılık vermede yetersizlik
  3. Sosyal etkileşim için kullanılan sözel olmayan iletişimsel davranışlarda yetersizlik
  4. İlişkileri geliştirmekte, devam ettirmekte ve anlamakta güçlük
  5. Sınırlı, tekrarlayıcı davranışlar, ilgiler ya da etkinlikler
  6. Basmakalıp veya tekrarlayıcı motor hareketler, nesne kullanımı veya konuşma
  7. Aynılıkta ısrarcılık, rutinlere sıkı sıkıya bağlı olma veya ritüelleşmiş sözel ve sözel olmayan davranışlar
  8. Konu veya yoğunluk açısından sıra dışı sınırlı, sabit ilgiler
  9. Duyusal olarak aşırı ya da az duyarlılık veya uyaranların duyusal boyutuna aşırı ilgi
  10. Belirtiler erken gelişim dönemlerinde mevcut olmalı (toplumsal beklenti sınırlarını aşıncaya dek fark edilmemiş veya daha sonra öğrendiği yollarla gölgelenmiş olabilir.)
  11. Belirtiler sosyal, mesleki ve başka önemli alanlarda klinik olarak anlamlı düzeyde bozukluğa yol açmalıdır.
  12. Bu bozukluk zihinsel yetersizlik veya genel gelişimsel gerilik sebebi ile olmamalıdır.

Tanı kriterleri kapsamında ortaya çıkan iletişimdeki yetersizlikler, bir iletişim aracı olan dil becerilerindeki yetersizlikler ve konuşmada güçlüklerle kendini gösterir. Bazı otizmlilerde konuşma hiç gelişmezken bazılarında konuşma söz konusudur. Ancak konuşma iletişim amaçlı değildir. Kişinin ya anlamsız tekrarları olabilir ya da sadece ihtiyaçları kapsamında konuşmayı kullanabilirler.  Otizmli çocukların yaklaşık%20-30’u ise 12-30 ay arası öğrendikleri konuşmayı unutabilirler.( korkmaz,  ..)

Otizmli çocuklarda Konuşma öncesi iletişim becerilerindeki farklılıklar: Otizmli bireylerin çoğunda belirtiler 13-14. ayda görülmeye başlar. Ancak tanı 2 yaş civarında net olarak konulmaktadır. Bu süreçten önce de bir takım erken belirtiler gözlemlenmektedir. Bu belirtiler kapsamında risk altında olduğu düşünülen çocuklar için erken müdahale önemlidir. 2 yaş öncesi iletişim ve sosyal alanda görülen belirtiler şunlardır:   Babıldamanın olmayışı veya nadiren görülen babıldamada ses çeşidinin az olması; konuşanın yüzüne bakılmaması ve göz kontağı kurmaması; kucağa alınma beklentisinin az oluşu kendisine seslenildiğinde tepki vermemesi (Landa, 2011)

Erken iletişim davranışlarının geliştirilmesi dil ve konuşma gelişimi için oldukça önemlidir. Konuşma, otizmli çocuklarda yüzeyde görünen parçadır. İletişim amacı gütmeksizin konuşmak da anlam taşımamaktadır. Bu nedenle temel problemin iletişim olduğu göz ardı edilmemelidir.

Otizmli çocuklarda dil konuşma özellikleri: Bazı otizmli çocuklarda konuşma gelişmesine rağmen yetersizlikler devam etmektedir. Ekolali olarak adlandırılan sözcük ya da ifadelerin tekrarları otizmde konuşmayla görülen en temel problemlerden biridir.  Bu tekrarlar, konuşma partnerinin hemen ardından olabilir ve bu şekilde gerçekleşen ekolali türü “anında ekolali” olarak adlandırılır. Örneğin; çocuğa “su içer misin?” dediğinizde çocuk yine aynı ifadeyi kullanarak size yanıt verebilir. “nasılsın” dediğinizde o da size yine “nasılsın” diyerek yanıt verebilir.. “gecikmiş ekolali” olarak adlandırılan diğer tür ekolalide ise çocuk başka bir durumda ya da konuşmada duyduklarını farklı ortamlarda tekrarlayabilir. Örneğin; siz çocuğa “pasta ister misin?” sorusunu yönelttiğinizde o daha önce bir doğum günü partisinde duyduğu replikleri tekrarlayabilir (iyi ki doğdun, mutlu yaşlar vb.) ya da yine yönelttiğiniz bir soruya sorunuzdan bağımsız şekilde televizyonda duyduğu bir repliği tekrarlayabilir.

Zamirlerin yer değiştirilerek kullanılması diğer önemli sorunlardan biridir.  Bunun nedeniyle ilgili farklı açıklamalar yapılmıştır. Otizmli çocuklar “perspektif almak” la ilgili güçlükler yaşamakta yani başkasının bakış açısından olayları görmekte zorlanmaktadırlar. Çocuğun ben/sen kavramını anlayıp kullanabilmesi için konuşmacının “ben”, dinleyicinin “sen” olduğunu anlayabilmesi gerekmektedir. Yine başka bir açıklamada ise zamirlerin genelde tek anlamının bulunmaması, konuşmaya, konuşmadaki partnere göre “sen, o” gibi zamirlerin işaret ettiği kişilerin farklılık göstermesi otizmli çocuklar için kafa karıştırıcı olduğu belirlenmiştir.  Bu nedenlerden dolayı otizmli çocuklar konuşma içinde kendilerinden bahsederken “ben” kullanmak yerine 3. tekil şahıs gibi isimlerini kullanarak anlatırlar. Örneğin; Ayşe adında otizmli bir çocuk su istediğinde “Ayşe su istiyor.” şeklinde ifade kullanabilir. Ya da oyun esnasında karşısındaki kişi sıra kimde diye sorduğunda bende diyerek karşısındaki konuşma partnerini gösterebilir. Bu kavramların oturabilmesi için dil becerilerinin güçlendirilmesi oldukça önemlidir.

Otizmde yine zamir karıştırmaya da bağlı olarak ya da bağımsız şekilde gramerde de hatalar gözlenebilmektedir. Ek kullanmadan konuşma ya da ekleri doğru ve yerinde kullanamama gibi hatalar gözlenebilir. Örneğin; çocuk “eve gidelim” yerine “ev ev git git” gibi kendini ifade edebilir.

Otizmli çocuklarda alıcı dil becerilerinde de sorunlar görülmektedir. Örneğin; çocuğa “buruna dokun, ayağa kalk” gibi basamaklı bir yönerge sunduğunuzda çocuk ayağına dokunabilir. Çocukla daha önce çalışılan “dokun” yönergesini bilebilir, “ayak” ve “burun” sözcüklerini de bilebilir ancak arka arkaya bu becerileri yerine getirebilmesi için çocuğun dikkat, alıcı dil, bellek kapasitesi ve dinleme becerilerinin de gelişmiş olması önemlidir. Bu nedenle çocuklar karmaşık dil yapılarını yakalamakta zorlanabilirler.

Konuşma becerilerinin doğru şekilde ve bağlama uygun şekilde kullanılması açısından  “bilişsel esneklik” olarak adlandırılan kişinin durumlara ve ortamlara göre davranış ve düşüncelerini uyarlayabilme becerisi oldukça önemlidir. Kişi konuşsa bile belli ifadeleri ezber ve kalıplarla öğrenip doğru yerde doğru ifadeleri kullanamayabilir.

Otizmde Dil ve Konuşma Terapisi: Dil ve konuşma terapisti, otizmli bireyin dil ve konuşma becerilerinin değerlendirmesini yaparak terapi planını hazırlar ve aileye ile diğer bakım verenleri de yönlendirerek bireyin konuşma gelişim sürecini destekler. Yapılan değerlendirmeler çocuğun dil gelişim seviyesine göre belirlenir.

Terapist, çocuk konuşmuyor ise ayrıntılı gözlem,  aile bilgilendirme ve değerlendirmeyle çocuğun iletişim kurma şeklini değerlendirir. Konuşma öncesi ön koşul becerileri gerçekleştirip gerçekleştirmediğine de bakarak gerektiğinde özel eğitim desteğiyle beraber uygun terapi planını oluşturur ve aileyi yönlendirir.

Eğer çocuk konuşuyorsa uygun dil ve konuşma değerlendirme testleri, gözlem ve aile bilgilendirmesi yoluyla alıcı ve ifade edici dil becerileri değerlendirilip eksikleri tespit edilir. Çocuğun eksik olduğu dil bileşeni göz önüne alınarak terapi planı oluşturulur ve terapi sureci yürütülür.

Genellikle yüzeyde görünen sorun olan “konuşmanın olmaması”, aileleri dil ve konuşma terapisinde çocuklarına doğrudan sözcük tekrarlatılması ya da ses üretim mekanizmasının öğretilmesi gibi beklentilere itebilmektedir. Ancak unutulmamalıdır ki otizmde temel problem “iletişim/etkileşimdir. Bu nedenle öncelik her zaman iletişimi arttırmak, bu bağlamda çocuğun günlük yaşamında iletişimi desteklemek amaçlı konuşma ya da konuşma uygun değilse alternatif iletişim yöntemlerinin öğretilmesidir. Gerektiğinde dil ve konuşma terapisi kapsamında ses tekrarları, sözcük üretimleri de desteklenir. Ancak çocuğa doğrudan ses ürettirmek bir taklit çalışmasıdır. Bu çalışma daha çok taklit becerilerinin öğretimi içinde yer alır.

DİLGEM
Dil ve Konuşma Terapisi Birimi

PROBLEM TARAMA ENVANTERİ

Çocuğunuzun Problemini Birlikte Değerlendirelim!

UZMANLIK ALANLARIMIZ

ERKAN ÇİL

05 Kasım 2018, Pazartesi ,14:43

merhaba; a tipik otizm tanılı, 4 yaşında bir oğlumuz var, 10.11.2018 tarihinde saat 12:30 sonrası için randevu talep ederiz. bilgilerinize.

Yorum yazın

DİLGEM Eğitim Öğretim Danışmanlık ve Yayıncılık Ltd. Şti. Atatürk Mahallesi Girne Caddesi Zengin İş Merkezi No: 20 D: 7-9 Ataşehir / İSTANBUL

+90 (216) 456 42 42

dilgem@dilgem.com.tr

www.dilgem.com.tr

FOTO GALLERİ

  • /upload/gallery/dilgem-dil-gelisim-merkezi-fotograf12.jpg
  • /upload/gallery/dilgem-dil-gelisim-merkezi-fotograf14.png
  • /upload/gallery/dilgem-dil-gelisim-merkezi-fotograf13.png
  • /upload/gallery/dilgem-dil-gelisim-merkezi-fotograf10.png
  • /upload/gallery/dilgem-dil-gelisim-merkezi-fotograf1.jpg
  • /upload/gallery/dilgem-dil-gelisim-merkezi-fotograf2.jpg
  • /upload/gallery/dilgem-dil-gelisim-merkezi-fotograf3.jpg
  • /upload/gallery/dilgem-dil-gelisim-merkezi-fotograf4.jpg
  • /upload/gallery/dilgem-dil-gelisim-merkezi-fotograf5.jpg