Yazan: Rümeysa Kaya
Üstün yetenek ve öğrenme güçlüğü genellikle birbirinden bağımsız süreçler olarak ele alınsa da bazı çocuklarda bu iki özellik aynı anda görülebilir. ‘İki kere farklı’ olarak tanımlanan bu çocuklarda söz konusu iki durumun etkileşimi hem önemli potansiyelleri hem de çeşitli zorlukları beraberinde getirebilir. Bu derleme, iki kere farklı çocukların temel özelliklerini ele almaktadır.
İki Kere Farklı Çocuklar:
Üstün Yetenek Ve Öğrenme Güçlüğü
İki kere farklı kavramı, üstün yeteneğe başka bir özel gereksinimin eşlik etmesi durumunda ortaya çıkmaktadır. Bu durum çoğu zaman üstün yeteneğe eşlik eden duygu durum bozuklukları, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, otizm veya öğrenme güçlüğü gibi farklı gelişimsel özelliklerle birlikte görülebilir. Çocuklar arasında en yaygın görülen durumlardan biri ise üstün yeteneğe öğrenme güçlüğünün eşlik etmesidir. Üstün yetenekli çocukların gelişim süreçleri birçok alanda akranlarından farklılık gösterebilir. Bu çocuklarda erken konuşma ve okuma, geniş kelime hazinesi, güçlü merak duygusu, sorgulama eğilimi, bağımsız çalışma ve sanat alanlarında yüksek performans gibi özellikler görülebilir. Ayrıca bilişsel gelişimleri çoğu zaman sosyal, duygusal ve psikomotor gelişimlerinden daha hızlı ilerleyebilir (Bildiren & Fırat, 2020).
Bununla birlikte dikkat güçlüğü, mükemmeliyetçilik, eleştirilere aşırı duyarlılık ve organizasyon becerilerinde yetersizlik gibi bazı güçlükler de gözlemlenebilir (Sağlam & Çiftçi, 2022). Bireysel çalışmayı tercih etme, rutinden hoşlanmama, inatçı bir yapı sergileme ve gelişmiş adalet duygusuna bağlı duygusal hassasiyet gibi özellikler de görülebilir (Şentürk, Kefeli & İlhan Emecan, 2022; Şentürk, 2019). Yüksek potansiyellerine rağmen bazı üstün yetenekli bireyler belirli öğrenme alanlarında güçlük yaşayabilir ve bu durum öğrenme güçlüğü ile ilişkili olarak ortaya çıkabilir.
Öğrenme güçlüğü olan öğrenciler genellikle okuma, yazma ve matematik gibi temel akademik becerilerde zorluk yaşarlar. Ancak bu çocuklar zekâ düzeyleri açısından dezavantajlı gibi görünmelerine rağmen üstün yetenekli olmanın bazı özelliklerini de taşıyabilirler (Bildiren & Fırat, 2020; Foley Nicpon & Assouline, 2020). Bu durum “iki kere farklı çocuklar” kavramını ortaya çıkarır. İki kere farklı çocuklar, bir veya daha fazla alanda üstün yetenek gösterirken aynı zamanda bir ya da daha fazla akademik alanda öğrenme güçlüğü yaşayabilirler. Bu öğrencilerde güçlü yönler üstün yeteneğin bir yansıması olarak görülürken, zayıf yönler ise öğrenme güçlüğünün bir sonucu olarak değerlendirilir (Bildiren & Fırat, 2020).
Öğrenme güçlüğü olan üstün yetenekli öğrenciler genel olarak üç grupta ele alınır: üstün yetenekli olarak tanılanmış ancak öğrenme güçlüğü de yaşayan öğrenciler, öğrenme güçlüğü tanısı almış fakat üstün yetenekleri fark edilmeyen öğrenciler ve üstünlük ile öğrenme güçlüğünün birbirini maskelemesi nedeniyle herhangi bir tanı almayan öğrenciler. Bu öğrenciler bilişsel, akademik, duygusal ve davranışsal alanlarda çeşitli güçlükler yaşayabilir. Akademik alanda yazma, heceleme ve işlem yapma gibi becerilerde zorlanma, dikkat eksikliği
ve görevleri tamamlamada güçlük görülebilirken; duygusal olarak yetersizlik duygusu, başarısızlık korkusu, düşük benlik saygısı ve eleştirilere hassasiyet ortaya çıkabilir. Ayrıca düşük motivasyon, zayıf organizasyon becerileri, sınıf ortamını bozucu davranışlar veya içine kapanık tutumlar gibi davranışsal güçlükler de gözlenebilir (Bildiren & Fırat, 2020).
Öne Çıkan Özellikler ve Karşılaşılan Güçlükler
İki kere farklı çocuklar birçok alanda dikkat çekici güçlü yönler sergileyebilirler. Bu öğrenciler genellikle gelişmiş kelime kullanımı, güçlü analitik düşünme ve yüksek yaratıcılık gibi bilişsel özelliklerle öne çıkarlar. İlgi duydukları alanlarda gelişmiş problem çözme becerileri gösterebilir, farklı fikirler ve çözümler üretebilirler. Bunun yanında sanatsal, müzikal veya mekanik alanlarda özel yetenekler sergileyebilir, geniş ilgi alanlarına sahip olabilirler. Güçlü bellek, gelişmiş eleştirel düşünme becerileri, kavramlar ve olaylar arasındaki ilişkileri fark edebilme, yüksek muhakeme becerileri, öğrenmeye yönelik güçlü merak ve gelişmiş mizah anlayışı da bu öğrencilerin öne çıkan özellikleri arasında yer alabilir.
Bununla birlikte, üstün yetenekli ve öğrenme güçlüğü yaşayan öğrenciler, bilişsel, akademik, duygusal ve davranışsal alanlarda çeşitli güçlüklerle de karşılaşabilir. Akademik açıdan kötü el yazısı, yavaş yazma, heceleme güçlüğü, fonolojik farkındalıkta zorluk, işlem yapmada güçlük, dil becerilerinde zayıflık, dikkat eksikliği ve verilen görevleri tamamlamada zorlanma görülebilir. Duygusal açıdan ise yetersizlik duygusu, düşük akademik başarı algısı, gerçekçi olmayan yüksek veya düşük beklentiler, yeteneklerinden emin olamama, başarısızlık korkusu ve eleştirilere karşı hassasiyet ortaya çıkabilir. Ayrıca düşük benlik saygısı, sosyal becerilerde zorluk ve baş veya karın ağrısı gibi psikosomatik belirtiler de görülebilir. Davranışsal açıdan ise sınıf ortamını bozucu davranışlar, zayıf organizasyon becerileri, düşük motivasyon, sonuçlarını düşünmeden hareket etme, sorumluluklardan kaçınma, gergin veya içine kapanık davranışlar gözlenebilir (Şekeral & Özkardeş, 2013).
Görüldüğü üzere, iki kere farklı çocuklar hem güçlü yönler hem de çeşitli güçlükler içeren bir profile sahiptir. Bu özelliklerin fark edilmemesi ya da kısmen fark edilmesi, çocuklarda korku ve kaygı duygularının ortaya çıkmasına neden olabilir. Çocuğun yüksek beklentilere sahip olması, çevresindeki düşük beklentilerle karşılaştığında olumsuz duygusal etkiler yaratabilir. (Sağlam & Çiftçi, 2022; Maddocks, 2018). Dolayısıyla, bu çocuklara yönelik farkındalık ve özel yaklaşım hem güçlü yönlerini geliştirmelerini hem de güçlüklerini yönetmelerini sağlayabilir.
Öneriler
İki kere farklı çocukların değerlendirilmesi oldukça karmaşık bir süreçtir. Çoğu zaman üstün yetenek ile öğrenme güçlüğünün birbirini maskelemesi nedeniyle bu öğrencilerin özellikleri fark edilmeyebilir. Bu nedenle bu çocukların özelliklerinin doğru biçimde tanınması ve çok yönlü değerlendirilmesi büyük önem taşır. Gerekli değerlendirme ve destek süreçlerinin sağlanması durumunda ise iki kere farklı çocukların yaşam kalitelerinin olumlu yönde artması mümkün olabilir.
Sonuç: İki Farklılığın Tek Yaşama Sığabilmesi
İki kere farklı çocuk olmanın bazı getirileri vardır ve bu getiriler zaman zaman olumlu veya olumsuz biçimde değerlendirilebilir. Çocuğun yaşam kalitesi dalgalanabilir; ancak üstün yetenek ve öğrenme güçlüğü gibi zıt gereksinimlerin bir uyumu da söz konusudur. Bu uyumu sağlamak için iki kere farklı çocukların doğru biçimde fark edilmesi ve buna uygun tutumların geliştirilmesi, iki farklı özelliğin bir arada var olabilmesini destekleyebilmek adına önemli olacaktır.
Kaynakça
1. Bildiren, A., & Fırat, T. (2020). İki Kere Özel Öğrenciler: Öğrenme Güçlüğü Olan Üstün Yetenekliler. Çocuk Ve Medeniyet Dergisi, 5(10). https://doi.org/10.47646/CMD.2020.190
2. Sağlam, A. ve Çiftci, S. (2022). İki kere farklılık üzerine bir çalışma: Özel yetenekli öğrencilerde öğrenme güçlüğü. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 58, 218 – 231
3. Şekeral, C. K., Özkardeş, O. G., Üstün Zekâlı Öğrencilerde Özel Öğrenme Güçlüğü Belirtilerinin Taranması, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(23), 197-219
4. Şentürk, Ş., Kefeli, İ. ve İlhan Emecan, B. "Türkiye’de İki Kere Özel (2Ö) Öğrencilere Yönelik Eğitim Politikası Önerisi" Ondokuz Mayıs University Journal of Faculty of Education, 41(2), December 2022: 677-696.
