Nöropsikolojik Değerlendirme ve İlgili Test Örnekleri

Nöropsikolojik Değerlendirme ve İlgili Test Örnekleri

Nöropsikolojik değerlendirme, nörolojinin yardımcı muayene yöntemlerinden biri olarak beyin-davranış ilişkisi temeline oturan testlerle gerçekleştirilen, klinik karar alma sürecinde kritik öneme sahip bir değerlendirme sürecidir. Bellek bozukluklarından dikkat sorunlarına, afaziden demansa kadar pek çok nörolojik ve psikiyatrik tabloda ayırıcı tanıya katkı sağlayan bu yaklaşım, Türkiye'de hâlâ yeterince yaygınlaşmamıştır. Bu eğitim, Türkiye'de klinik nöropsikolojinin öncüsü ve alanın kurucu ismi Prof. Dr. Öget Öktem Tanör ile nöropsikolojik değerlendirmenin temellerini ve bilişsel fonksiyonları değerlendirmede kullanılan test örneklerini ele almaktadır.

Temel Kazanımlar

• Nöropsikolojik değerlendirmenin kavramsal çerçevesini, tarihsel gelişimini (Amerikan niceliksel ve Luria niteliksel gelenekleri) ve klinik karar alma sürecindeki yerini kavrayabileceksiniz.
• Beyin-davranış ilişkisinin çok faktörlü doğasını anlayabileceksiniz: tek bir sistemdeki bozulmanın birden çok bilişsel alanda sorun yaratabildiğini ve tek bir bilişsel bozulmanın birden çok farklı mekanizmadan kaynaklanabildiğini kavrayabileceksiniz.
• Altı temel bilişsel alanı — dikkat, yönetici işlevler, dil, bellek, görsel-mekânsal işlevler ve sosyal beyin işlevleri — ve bu alanları değerlendirmede kullanılan nöropsikolojik testleri tanıyabileceksiniz.
• Hastanın yalnızca test puanıyla değil, testle başa çıkma stratejilerinin gözlemlenmesiyle değerlendirilmesi gerektiğini kavrayarak klinik yorumlama becerinizi geliştirebileceksiniz.
• Nöropsikolojik değerlendirmenin üç temel amacını — ayırıcı tanı, hasta ve tedavinin izlenmesi, rehabilitasyonun planlanması — klinik pratiğinize entegre edebileceksiniz.

Eğitim İçeriği

Nöropsikolojik değerlendirme, insan beyninin o andaki işleyişini değerlendirmek demektir. Bilişsel işlevlerimiz, belirli nöral yapılar arasındaki sinirsel ağ sistemleri aracılığıyla gerçekleşir. Nöropsikolojik testler, beynin fonksiyonel muayenesini gerçekleştiren araçlardır ve beyin-davranış ilişkisi temeline otururlar. Kural olarak değerlendirme, tüm bilişsel işlev alanlarının tek tek gözden geçirilmesi şeklinde yapılır — değerlendirmeye hastanın uyanıklık ve dikkat düzeyini, hatta motivasyonunu ele alarak başlamak uygun olur; çünkü dikkati bozulmuş bir hasta, hemen tüm bilişsel alanlarda buna sekonder bozulmalar gösterecektir.

1. Kısım: Nöropsikolojik Değerlendirmenin Temelleri

• Nöropsikolojinin doğuşu: psikiyatri, nöroloji ve beyin cerrahisinden gelen sorular
• İki temel gelenek: Amerika'da niceliksel yöntem ve Rusya'da Luria'nın öncülüğünde niteliksel yöntem
• Nöropsikolojik değerlendirmenin üç amacı: ayırıcı tanı, hasta ve tedaviyi izleme, rehabilitasyonu planlama
• Beyin-davranış ilişkilerinin çok faktörlü doğası: tek bozulma → çoklu etki; tek bozukluk → çoklu olası kaynak
• Puanın ötesinde değerlendirme: hastanın testle başa çıkma stratejilerinin gözlemlenmesi

2. Kısım: Bilişsel Fonksiyon Alanları ve Test Örnekleri

Dikkat

• Basit dikkat: Sayı Dizileri (ileri-geri), Görsel Menzil
• Karmaşık dikkat: dikkati sürdürme, bölünmüş dikkat, dikkat odağını kaydırma, çeldirici uyaranları engelleme, dürtü kontrolü
• Test örnekleri: Geri Sayımlar, Semantik ve Fonemik Akıcılık, Stroop Testi, Trail Making Test B

Yönetici (Entelektüel) İşlevler

• Planlama ve organizasyon, soyut düşünme, problem çözme
• Test örnekleri: Saat Çizme Testi, Benzerlikler, Atasözü Yorumlama, Londra Kulesi Testi
• Perseverasyon değerlendirmesi: Luria Alternan Sekanslar Testi

Sosyal Beyin İşlevleri

• Karar verme: IOWA Kumar Testi (gerçek hayata benzer durumda karar verme)
• Empati: Gözlerden Zihin Okuma Testi
• Zihin Teorisi: Pot Kırma Testi (Faux Pas Recognition Test)

Bellek

• Bellekte farklı bozulma profilleri: normal performans, primer tip bellek bozulması, dikkate sekonder bozulma
• Sözel bellek: Öktem Sözel Bellek Süreçleri Testi (Öktem-SBST)
• Görsel bellek değerlendirmesi

Dil İşlevi

• Adlandırma: Boston Adlandırma Testi Kısa Formu

Görsel-Mekânsal İşlevler

• Karmaşık görsel algı: dorsal ve ventral yol ayrımı, Yüz Tanıma Testi (Benton), Çizgi Yönü Belirleme Testi (Benton), sol mekân ihmali, simultanagnozi
• Yapılandırma: Rey-Osterrieth Karmaşık Figür Testi, Küplerle Desen (WISC)

Kimlere Yönelik?

Bu eğitim, klinik deneyimi olan veya klinik eğitiminin ileri aşamalarında bulunan ruh sağlığı profesyonellerine yöneliktir.

• Uzman, asistan ve pratisyen hekimler
• Psikologlar
• Psikolojik danışmanlar
• Sosyal hizmet uzmanları
• İlgili bölümlerin lisans 3. ve 4. sınıf öğrencileri ile lisans mezunları

Eğitmen Hakkında

Prof. Dr. Öget Öktem Tanör, Türkiye'de klinik nöropsikolojinin kurucu ismidir. 1984 yılında İstanbul Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı'nda Türkiye'nin ilk Klinik Nöropsikoloji Laboratuvarı'nı kurmuş ve bu laboratuvarı Türkiye çapında bir okula dönüştürmüştür. Ülkenin dört bir yanından gelen psikologlar burada nöropsikolog olarak yetişmiştir. 2008 yılında Türk Nöropsikoloji Derneği'ni kurarak 15 yıl başkanlığını yürütmüş, 2023'te Onursal Başkan ilan edilmiştir.

İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun olan Tanör, ardından İstanbul Üniversitesi Psikoloji Bölümü'nde doktora eğitimine başlamış ve Cerrahpaşa Tıp Fakültesi'nde nöroloji, psikiyatri, anatomi ve fizyoloji derslerini alarak 1981'de Tıp Bilimleri Doktorası derecesini almıştır. 1993'te doçent, 2000'de profesör unvanını kazanmıştır.

Altmış yılı aşkın akademik kariyerinde sekiz farklı üniversitede lisans ve lisansüstü düzeyde ders vermiş olan Tanör; nöropsikolojik değerlendirme, afazi, demans ve davranış nörolojisi alanlarında Türkiye'nin en deneyimli klinisyenidir. Türkiye'nin tek afazi uzmanı olarak tanınmaktadır. Nöropsikolojik değerlendirme alanında geliştirdiği Öktem Sözel Bellek Süreçleri Testi (Öktem-SBST) klinik pratikte yaygın olarak kullanılmaktadır. "Davranışsal Nörofizyolojiye Giriş" başta olmak üzere üç kitabı, çok sayıda kitap bölümü ve ulusal/uluslararası yayını bulunan Tanör, 2018 yılında Türk Nöroloji Derneği Bilim ve Hizmet Ödülü ile onurlandırılmıştır.

Hâlihazırda Antalya AKEV Üniversitesi Psikoloji Bölümü'nde öğretim üyesi olarak görev yapmakta, klinik nöropsikoloji alanında hasta değerlendirmesi ve afazi rehabilitasyonu çalışmalarını sürdürmektedir.

Önemli Notlar ve Uyarılar

• Bu webinar çevrimiçi (online) olarak gerçekleştirilecektir.
• Webinar Zoom platformu üzerinden gerçekleştirilecek, webinara kayıt yaptıran tüm katılımcılara Zoom linki otomatik olarak SMS ile gönderilecektir.