Bağırılmanın Psikolojik Etkileri: Bağırılmak
Beyni ve Ruh Sağlığını Etkiler mi?
Bağırılmanın psikolojik etkileri,
yalnızca o an yaşanan duygusal rahatsızlıkla sınırlı kalmaz; uzun vadede
çocukların ve yetişkinlerin ruh sağlığını, stres tepkisini ve beyin gelişimini
de etkileyebilir. Sürekli bağırılmak; anksiyete, depresyon, düşük benlik
saygısı, uyku sorunları ve kişilerarası ilişkilerde güçlük gibi birçok olumsuz
sonuca yol açabilir. Bu yazımızda bağırmanın beyin üzerindeki etkilerini,
çocuklar ve yetişkinlerde oluşturabileceği psikolojik sonuçları ve bu durumla
başa çıkmanın sağlıklı yollarını bilimsel araştırmalar ışığında ele alıyoruz.
Sürekli Bağırılmanın Psikolojik Etkileri
Nelerdir?
Bağırılmak, hem vücut hem de
beyin üzerinde önemli etkilere sahiptir. Bağırmaya karşı oluşan travma tepkisi,
amigdala (beynimizin duygusal tepkilerden sorumlu bölgesi) aktivitesinin
artması, stres hormonu kortizol seviyelerinin yükselmesi ve kas gerginliğinin
artmasını içerir.
Bir ebeveyn, eş veya sevdiğiniz
birinden sözlü tacize maruz kalmak, kendinizle ilgili düşünme biçiminizi
değiştirebilir. Sözlü taciz genellikle duygusal acı yaratmak için psikolojik
güç kullanmayı içerir. Bu makale, bağırılmaya karşı oluşan travma tepkilerini
ve bunlarla başa çıkma yöntemlerini genel hatlarıyla ele alacaktır.
Bağırılma Travma Yaratabilir mi?
Bağırmak, çoğu evde sıkça
rastlanan bir durumdur ve Amerikan ebeveynlerinin yaklaşık %90’ının en az bir
kez sert sözlü disiplin uyguladığını bildirdiği tahmin edilmektedir. Bağırmanın
amacı genellikle başka bir kişinin davranışını kontrol etmektir; duygusal acı
veya rahatsızlık yaratmak için psikolojik güç kullanılır. Şiddetli sözlü
disiplin, bağırmayı yeni bir boyuta taşır ve daha zararlıdır. Bu, küfür etmek,
hakaret etmek, lakap takmak veya aşağılama gibi davranışları içerebilir.
Şiddetli sözlü disiplin, çocuklarda ve ergenlerde davranış problemleriyle
ilişkilendirilmiştir.
Ayrıca, daha yüksek fiziksel saldırganlık, suç işleme eğilimi ve kişilerarası sorunlara yol açabilir.
Zamanla, sözlü taciz hem çocuklar hem de yetişkinler için travmatik olabilir.
Bağırılmanın psikolojik zararlarından kendinizi korumak için durumu ele almak
amacıyla güvenilir bir sağlık uzmanı, sosyal hizmet görevlisi veya öğretmenle
konuşmanız önerilir.
Bağırılmanın Psikolojik Etkileri
Bağırılmanın çeşitli psikolojik etkileri vardır ve bunlar kişinin yaşadığı deneyimlere göre değişebilir.
Anksiyete
Sürekli bağırılan bir evde büyüyen
çocukların, ergenlik döneminde anksiyete geliştirme olasılığı
daha yüksektir. Bu durum, yaşadıkları yüksek stres seviyelerinden
kaynaklanabilir.
Anksiyete belirtileri şunları içerebilir:
- Sık sık kaygı duymak
- Sosyal hayattan uzaklaşmak
- Panik ataklar
- Tekrarlayan kabuslar
Depresyon
Sık sık bağırılmak, ergenlerde
depresyona yol açabilir. Araştırmalar, ebeveynlerin 13 yaşındaki çocuklara şiddetli sözlü disiplin uyguladığında, bu çocukların davranış problemleri ve depresyon
belirtileri geliştirme olasılığının arttığını göstermektedir. Depresyon belirtileri şunları içerebilir:
- Düşük ruh hali
- Huzursuzluk
- Uyku bozuklukları
- Yorgunluk
- İştahta değişiklikler
- Konsantrasyon güçlüğü
Stres
Bağırılmanın stresli bir deneyim
olduğunu öğrenmek şaşırtıcı değildir. Sert sözlü ceza, zamanla kronik strese
yol açar. Bağırmak aynı zamanda bağıran kişi için de streslidir. Araştırmalar,
ebeveynlerin bağırmasının ergenlerde davranış problemlerine yol açabileceğini
göstermektedir. Aynı zamanda, davranış problemi gösteren ergenler, ebeveynlerin
davranışı düzeltmek amacıyla bağırma riskini artırır.
Otonom Uyarılma
Sık sık bağırılan kişiler, çoğu
zaman otonom uyarılma halinde olma eğilimindedir. Otonom uyarılma, “savaş ya da kaç” tepkisini içerir. Örneğin, daha hızlı bir kalp atışı veya sığ nefes alma
fark edebilirsiniz. Bir araştırma, anksiyetesi olan çocuklar ve ergenlerin
otonom uyarılma yaşadığını göstermiştir. Kronik otonom uyarılma, kas
gerginliği, reflü ve şişkinlik gibi gastrointestinal sorunlara ve hatta kalp
krizi ve felç gibi kardiyovasküler risklere yol açabilir.
Davranışsal Sorunlar
Bağırmak, ergenlerin davranışsal
ve duygusal gelişimini etkileyebilir. Düzenli olarak bağırılan ergenlerin,
davranış problemleri geliştirme olasılığı daha yüksektir. Bu durum,
ebeveynlerin davranışı kontrol etmek amacıyla daha fazla bağırmasına yol
açabilir.
Kişilerarası Sorunlar
Bağırılmak, ergenlerde
kişilerarası sorunlara neden olabilir. Ebeveynleri tarafından bağırılan çocuk
ve ergenler, ebeveyn-çocuk ilişkisine dair önyargılı bir bakış açısı
geliştirir. Bu çocuklar, diğer çocuklara kıyasla ebeveynlerine daha az güvenir.
Sözlü taciz geçmişi olan ergenler, başkalarına karşı daha şüpheci ve saldırgan
olma eğilimindedir.
Düşük Benlik Saygısı
Sık sık bağırılmak, kişinin
kendini algılama biçimini etkileyebilir. Ebeveynler bağırırken hakaret
ettiğinde, ergenler genellikle kendileri hakkında olumsuz görüşler benimser.
Örneğin, bir ebeveyn size sürekli tembel olduğunuzu söylerse, büyük olasılıkla
bu inancı kendinize de uygulamaya başlarsınız.
Uyku Sorunları
Sık sık bağırılan kişilerde uyku sorunları görülmesi yaygındır. Sözlü tacize maruz kalan ergenler, hem uykuya
dalmakta hem de uykuda kalmakta güçlük yaşadıklarını bildirirler. Anksiyete ve
stres yaşayan bireylerde de uyku problemleri daha sık görülür. Uzun süreli uyku
sorunları, yüksek tansiyon, kardiyovasküler hastalıklar, metabolik bozukluklar
ve tip 2 diyabet riskini artırabilir.
Uyum Sorunları
Zaman içinde bağırılmak, uyum ve
bağlanma sorunlarına yol açabilir. 13 yaşında şiddetli sözlü cezaya maruz kalan
bireylerin, 14 yaşında davranış problemleri ve depresif belirtiler geliştirme
olasılığı daha yüksektir. Bağırmak, özgüvenin azalmasına neden olur ve bu da
bireylerin daha az sosyal olmasına yol açabilir.
Fiziksel Sağlık Sorunları
Psikolojik zararların yanı sıra,
bağırmak fiziksel sağlık sorunlarına da yol açar. Yapılan bir araştırma, çocuğa
hakaret etmek gibi şiddetli sözlü cezanın, yetişkinlikte kanser, kalp hastalığı
ve astım riskini artırdığına işaret etmektedir.
Bağırmak Beyni Nasıl Etkiler?
Bağırılmak, zamanla beynin
yapısını değiştirebilir. Örneğin, bir araştırma, ebeveynlerinden sözlü taciz
gören bireylerde beynin yapıları ve nöral yollarının gelişiminde değişiklikler
olduğunu bulmuştur. Bu durum, bilişsel ve duygusal problemlere yol açabilir.
Bağırıldıktan Sonra Ne Yapabilirsiniz?
Bağırıldıktan sonra öncelikle
güvenliğinizi ön planda tutmak önemlidir. Mümkünse durumu terk edin. Durumu ve hissettiklerinizi güvendiğiniz bir kişiyle paylaşın ve yardım isteyin. Sakinleşmek
için farkındalık (mindfulness) veya gevşeme egzersizlerini
denemeyi düşünebilirsiniz.
İnsanlar Neden Bağırır?
Bir kişinin bağırmasının birkaç
nedeni olabilir. Bağırmak, çoğu zaman başka bir kişiyi veya durumu kontrol
etmeye çalışmak için kullanılır. Ayrıca ebeveynler, öğretmenler veya
antrenörler tarafından disiplin amacıyla da kullanılabilir. Bir birey, kendini
ifade etmek veya dikkat çekmek amacıyla bağırmayı kullanabilir. Araştırmalar,
bağırmanın nadiren tek bir olay olduğunu göstermektedir. Bağıran kişilerin çoğu
bunu sık sık yapma eğilimindedir.
Başkalarına Bağırmaktan Kaçınmak
Bağırmanın yol açabileceği tüm
zararlara bakıldığında, geçmişte bağırdığınız zamanlar için
kendinizi suçlu hissedebilirsiniz. Hepimiz zaman zaman öfkemizi kaybederiz; ancak daha az
bağırmak mümkündür. Bağırmaktan kaçınmak için, kendi duygularınızın farkında olmak ve öfkelendiğinizi veya
kontrolünüzü kaybettiğinizi fark ettiğiniz anları görebilmek önemlidir. Bu
duyguları fark ettiğinizde aşağıdaki tekniklerden birini deneyebilirsiniz:
- Konuşmaktan çok dinlemeye çalışın.
- Karşınızdaki kişiye empati göstermeyi deneyin.
- Genellikle konuştuğunuzdan daha yavaş ve yumuşak konuşun.
- Beklentilerinizi net bir şekilde
ifade edin.
- Kendinizi bunalmış hissettiğinizde yardım isteyin.
Bağırılmanın Etkileriyle Başa Çıkma
Bağırılmak duygusal olarak
yorucudur ve etkileri uzun süreli olabilir. Bu nedenle ihtiyacınız olan yardımı
almak önemlidir. Öncelikle, sözlü tacizle başa çıkmak ve nasıl ele alacağınızı
planlamak için bir terapist veya psikologla görüşmeyi düşünebilirsiniz.
Kendinize iyi bakmanın diğer yolları şunlardır:
- Sağlıklı beslenmek, aktif
kalmanın yollarını bulmak ve yeterince uyumak gibi bedeninize özen göstermek
- Farkındalık (mindfulness) ve
gevşeme egzersizleri yapmak
- Yardıma ihtiyaç duyduğunuzda
konuşabileceğiniz destekleyici insanlar bulmak
Eğer evde veya mevcut ilişkilerinizden birinde kendinizi güvensiz hissediyorsanız, derhal
yardım isteyin. Güvendiğiniz bir sağlık uzmanı, sosyal hizmet görevlisi veya
öğretmenle konuşun. Mümkünse, taciz içeren ilişkiden uzaklaşın.
Özet
Bağırılmak, hem vücut hem de
beyin üzerinde önemli etkilere sahiptir. Bağırılmanın psikolojik etkileri arasında
anksiyete, depresyon ve kişilerarası sorunlar bulunur. Diğer psikolojik etkiler
ise stres, otonom uyarılma, davranış problemleri, düşük benlik saygısı ve uyku
sorunlarını içerir. Daha az bağırmak için, duygularınızın farkında olmaya
odaklanın ve kendinizi bunalmış hissettiğinizde yardım isteyin.
Yazan: Carrie Madormo, RN, MPH
Güncelleme Tarihi: 21 Kasım 2023
Orjinal Metin: The Psychological Effects of Being Yelled At
-Carrie Madormo, RN, MP
Kaynakça: https://www.verywellhealth.com/trauma-response-to-being-yelled-at-5248787
Çeviren: Madina Sadigova
