Erken Müdahalede Doğal Ortamlar: Ev ve Toplum Ortamında Terapi
Günlük rutinler içinde terapi ve kapsayıcı hizmet sunumu
Erken müdahalede doğal ortamlar, aynı yaştaki engeli olmayan bir bebek ya da küçük çocuk için doğal ya da olağan olan ev ve toplum ortamlarıdır. ABD'de Engelli Bireyler Eğitim Yasası'nın (IDEA) erken müdahale bölümü (Part C), hizmetlerin uygun olduğu en geniş ölçüde bu ortamlarda sunulmasını öngörür; Erken Çocukluk Bölümü'nün (DEC) önerilen uygulamaları da hizmetlerin doğal ve kapsayıcı ortamlarda, günlük rutinler ve etkinlikler sırasında verilmesini önerir. Araştırmalar günlük etkinliklerin öğrenme fırsatı olarak kullanılmasını ebeveyn yeterliği ve çocuğun gelişimiyle ilişkilendirmektedir. Bu video seminerde, Amerikan Ergoterapi Derneği'nde (AOTA) Pediatri Programı Yöneticisi olarak görev yapmış ergoterapist Sandra Schefkind, doğal ortamlarda terapinin yararlarını, güçlüklerini ve gerekçelerini, IDEA ve ergoterapi ilkeleriyle uyumunu ve kapsayıcılığı bir sosyal adalet konusu olarak ele almaktadır.
Doğal Ortamlarda Terapi Nedir?
Doğal ortamlarda terapi, müdahalenin çocuğun ve ailenin gündelik yaşamının geçtiği yerlerde, o ortamların rutinleri ve etkinlikleri içinde yürütülmesidir. Bu yaklaşımın dayandığı başlıca resmi çerçeveler:
| Kaynak | İlke |
|---|---|
| IDEA Part C ve uygulama yönetmeliği [1] | Doğal ortamlar, aynı yaştaki engeli olmayan bir bebek ya da küçük çocuk için doğal ya da olağan olan ortamlardır; ev ve toplum ortamlarını kapsayabilir. Erken müdahale hizmetleri, uygun olduğu en geniş ölçüde ev dahil doğal ortamlarda sunulur. |
| DEC Önerilen Uygulamaları, Ortam E1 [2] | Uygulayıcılar, çocuğun öğrenme deneyimlerine erişimini ve katılımını desteklemek için hizmetleri doğal ve kapsayıcı ortamlarda, günlük rutinler ve etkinlikler sırasında sunar. |
| DEC Önerilen Uygulamaları, Ortam E6 [2] | Uygulayıcılar, hareket ve düzenli fiziksel etkinlik için fırsat sunan ortamlar oluşturur. |
Eğitimde bu çerçeve ergoterapi ilkeleriyle ilişkilendirilir: doğal ortamlarda terapinin duygusal ve duyusal regülasyonu destekleyerek, katılımı ve toplum yaşamına katılımı artırarak yaşam kalitesine katkı sağlayabileceği; geçişler ve yaşam becerileriyle bağlantısı ele alınır.
Bilimsel Dayanak
Doğal öğrenme ortamları ve hizmet sunum modelleri müdahale çalışmaları, geniş ölçekli ebeveyn anketleri ve sistematik derlemelerle incelenmiştir. Başlıca çalışmalar:
| Çalışma | Tasarım | Bulgu |
|---|---|---|
| Dunst vd., 2001, Top Early Child Spec Educ [3] | 19–26 haftalık müdahale çalışması, gelişimsel yetersizliği ya da gecikmesi olan çocuklar ve 63 ebeveyn | Aileler müdahale için ortalama 10,37 günlük etkinlik ortamı seçti. İlgi çekici, katılımı sağlayan, yeterlik ve ustalık duygusu geliştiren öğrenme fırsatları çocuğun davranışındaki en olumlu değişimle ilişkiliydi; ortam sayısı ve katılım sıklığının etkisi daha küçüktü. |
| Dunst vd., 2006, J Policy Pract Intellect Disabil [4] | İki anket çalışması, Part C programlarındaki 815 ve 801 ebeveyn | Günlük etkinliklerin çocuğun öğrenme fırsatlarının kaynağı olarak kullanılması algılanan kontrol, ebeveynlik yeterliği, iyi oluş ve çocuğun ilerlemesine ilişkin değerlendirmelerle olumlu ilişkiliydi. |
| Kingsley ve Mailloux, 2013, Am J Occup Ther [5] | Sistematik derleme, 0–5 yaş erken müdahalede hizmet sunum modelleri, 18 çalışma (8'i Düzey I) | Aile merkezli ve rutin temelli yaklaşımlarda ebeveynler daha yüksek yeterlik ve memnuniyet bildirdi; ebeveyn katılımı ve eğitimi olumlu sonuç verdi. Ev ve merkez temelli birleşik yaklaşımlar desteklendi. |
| Kemp ve Turnbull, 2014, Infants Young Child [6] | Disiplinlerarası araştırma sentezi, erken müdahalede ebeveyn koçluğu, 8 çalışma (2000–2013) | Ebeveyn koçluğunun hizmetlerin parçası olduğu çalışmalarda farklı tanı ve işlevsellik düzeyindeki çocuklar çeşitli gelişim alanlarında ilerleme gösterdi. Yazarlar koçluğu çok bileşenli bir müdahalenin katkıda bulunan etkenlerinden biri olarak değerlendirdi. |
Temel Kazanımlar
- IDEA Part C'deki doğal ortam tanımını ve hizmet sunumuna ilişkin yasal gerekçeleri açıklayabileceksiniz.
- Doğal ortamlarda terapinin yararlarını, güçlüklerini ve gerekçelerini güncel uygulamalarla ilişkilendirebileceksiniz.
- Müdahaleyi DEC önerilen uygulamaları doğrultusunda çocuğun ve ailenin günlük rutinlerine yerleştirebileceksiniz.
- Kapsayıcılığı bir sosyal adalet konusu olarak tartışabileceksiniz.
- Doğal ortamlarda terapiyi geçişler ve yaşam becerileri hedefleriyle ilişkilendirebileceksiniz.
- Kapsayıcı ve bütünleşik hizmetlerle uyumlu eğilimleri, kaynakları ve etkinlikleri belirleyebileceksiniz.
- Mesleğinizin değerini ailelere ve toplum paydaşlarına jargonsuz bir dille anlatabileceksiniz.
Eğitim İçeriği
- Doğal ortamlarda terapinin yararları, güçlükleri ve gerekçeleri
- IDEA ve ergoterapi ilkeleriyle uyum
- Bir sosyal adalet konusu olarak kapsayıcılık: destekleyici kaynaklar, senaryolar ve etkinlikler
- Geçişler ve yaşam becerileri
- Duygusal ve duyusal regülasyonun, katılımın ve toplum yaşamına katılımın desteklenmesi
- Mesleğin değerini anlatmak için jargonsuz topluluk oluşturma
Kimlere Yönelik?
Eğitim, erken müdahale ve erken çocukluk döneminde ev, kurum ve toplum ortamlarında hizmet veren uzmanlara yöneliktir.
- Dil ve konuşma terapistleri
- Ergoterapistler
- Fizyoterapistler
- Özel eğitim öğretmenleri
- Psikologlar
- Erken müdahale uzmanları
Eğitmen Hakkında
Sandra Schefkind, MS, OTR/L, FAOTA, Amerikan Ergoterapi Derneği'nin (AOTA) Mesleki İşler Bölümü'nde Pediatri Programı Yöneticisi olarak görev yapmıştır. Bu görevde pediatrik ergoterapi uygulamasına yönelik topluluk ve kapasite geliştirme, AOTA'yı dış kuruluşlarda temsil etme ve teknik destek sağlama sorumluluklarını yürütmüştür. Thomas Jefferson University'deki ergoterapi doktorası (OTD) çalışmalarında bir sosyal öğrenme yaklaşımı olarak uygulama toplulukları üzerinde çalışmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Hizmetin klinikte verilmesi hangi durumda gerekçelendirilir?
IDEA'ya göre erken müdahale hizmetleri, ancak müdahale doğal ortamda yeterli biçimde sağlanamıyorsa başka bir ortamda sunulabilir. Bireyselleştirilmiş Aile Hizmet Planı (IFSP), hizmetlerin hangi ölçüde doğal ortamda sunulmayacağına ilişkin bir gerekçe içermek zorundadır [1].
Uygulayıcı ortamı tek başına mı düzenler?
DEC önerilen uygulamalarına göre uygulayıcılar, çocuğun öğrenme deneyimlerine erişimini ve katılımını desteklemek için fiziksel, sosyal ve zamansal ortamı aileyle ve diğer yetişkinlerle birlikte uyarlar [2].
Erken çocuklukta kapsayıcılık nasıl tanımlanır?
DEC ve Amerika Ulusal Küçük Çocukların Eğitimi Derneği'nin (NAEYC) ortak tutum belgesi, kapsayıcılığı, yetersizlikten bağımsız olarak her bebeğin, küçük çocuğun ve ailesinin geniş bir etkinlik ve bağlam yelpazesine ailelerin, toplulukların ve toplumun tam üyeleri olarak katılma hakkını destekleyen değerler, politikalar ve uygulamalar olarak tanımlar. Belgede kapsayıcılığın üç belirleyici özelliği erişim, katılım ve destektir [7].
Önemli Notlar ve Uyarılar
- Eğitim Vimeo üzerinden video olarak izlenir.
- Eğitim İngilizcedir; dileyen katılımcılar için Türkçe altyazı seçeneği bulunur.
- Eğitimde ele alınan yasal düzenlemeler ABD'deki erken müdahale sistemine aittir.
- Eğitim DİLGEM tarafından iptal edilmedikçe ya da tarihleri ertelenmedikçe ücret iadesi yapılmaz.
Kaynaklar
- Individuals with Disabilities Education Act, Part C, 20 U.S.C. §§ 1432(4), 1435(a)(16), 1436(d)(5); Early Intervention Program for Infants and Toddlers With Disabilities, 34 C.F.R. § 303.26.
- Division for Early Childhood. (2014). DEC recommended practices in early intervention/early childhood special education 2014. Division for Early Childhood of the Council for Exceptional Children.
- Dunst, C. J., Bruder, M. B., Trivette, C. M., Hamby, D., Raab, M., & McLean, M. (2001). Characteristics and consequences of everyday natural learning opportunities. Topics in Early Childhood Special Education, 21(2), 68–92.
- Dunst, C. J., Bruder, M. B., Trivette, C. M., & Hamby, D. W. (2006). Everyday activity settings, natural learning environments, and early intervention practices. Journal of Policy and Practice in Intellectual Disabilities, 3(1), 1–10.
- Kingsley, K., & Mailloux, Z. (2013). Evidence for the effectiveness of different service delivery models in early intervention services. American Journal of Occupational Therapy, 67(4), 431–436.
- Kemp, P., & Turnbull, A. P. (2014). Coaching with parents in early intervention: An interdisciplinary research synthesis. Infants & Young Children, 27(4), 305–324.
- Division for Early Childhood & National Association for the Education of Young Children. (2009). Early childhood inclusion: A joint position statement of the Division for Early Childhood (DEC) and the National Association for the Education of Young Children (NAEYC). FPG Child Development Institute, The University of North Carolina.
Araştırma bulguları klinik kararın yerine geçmez. Hizmetin hangi ortamda ve hangi biçimde sunulacağı, çocuğun ve ailenin gereksinimleri ve tercihleri birlikte değerlendirilerek belirlenir.
