Wechsler Çocuklar İçin Zekâ Ölçeği (WISC-R) Uygulayıcı Eğitimi
Uygulama, puanlama, yorumlama ve rapor yazımı: denetimli vaka uygulamasıyla
WISC-R, 6–16 yaş arasındaki çocuk ve ergenlerin bilişsel işlevlerini sözel ve performans alanlarında değerlendiren, Türkiye'de klinik ve eğitim ortamlarında en yaygın kullanılan bireysel zekâ ölçeğidir. Eğitim, Psikolog Dr. Sinan Doğan tarafından online ve canlı olarak verilecektir. Katılımcılar on iki alt testin her birinin uygulama yönergesini, başlama ve sonlandırma kurallarını, puanlamasını ve zekâ bölümü hesaplamasını adım adım çalışacak; ardından bulguları öykü ve gözlemle birleştiren bir rapor yazacaktır.
WISC-R Nedir?
WISC-R, David Wechsler tarafından geliştirilen ve 1974'te yayımlanan ölçeğin revize formudur [1]. Türk kültürüne uyarlaması ve standardizasyonu Işık Savaşır ve Nesrin Şahin tarafından yapılmıştır [2]. Ölçek altı sözel ve altı performans alt testinden oluşur; her bölümde beş temel ve bir yedek alt test bulunur. Sonuçlar sözel, performans ve toplam zekâ bölümü olarak hesaplanır ve alt test puanlarının dağılımı (profil) yorumlanır.
| Sözel alt testler | Performans alt testleri |
|---|---|
| Genel Bilgi | Resim Tamamlama |
| Benzerlikler | Resim Düzenleme |
| Aritmetik | Küp Desenleri |
| Sözcük Dağarcığı | Parça Birleştirme |
| Yargılama | Şifre |
| Sayı Dizisi (yedek) | Labirentler (yedek) |
Uygulama Yapısı: Ölçekten Rapora
Program dört canlı oturumdan ve denetimli uygulama döneminden oluşur. Canlı oturumlarda her alt test için aynı sıra izlenir: alt testin neyi ölçtüğü, materyal ve yönerge, başlama, sonlandırma ve süre kuralları, sorgulama (ek soru) kuralları ve puanlama. Uygulamalar örnek videolar, rol çalışmaları ve doldurulmuş kayıt formları üzerinden gösterilir. Canlı oturumların ardından her katılımcı iki çocuğa WISC-R uygular, kayıt formlarını ve raporlarını teslim eder; eğitmen her vakayı katılımcıyla bire bir inceler.
Bilimsel Dayanak
Zekâ ölçeklerinden elde edilen puanın güvenilirliği, ölçeğin kendisi kadar uygulayıcının yönergeye ve puanlama kurallarına bağlılığına dayanır. Wechsler ölçekleriyle yapılan çalışmalar, uygulayıcı hatalarının sık görüldüğünü ve denetimli uygulamanın neden gerekli olduğunu gösterir:
| Çalışma | Tasarım | Bulgu |
|---|---|---|
| Savaşır ve Şahin, 1984, Doğa Bilim Dergisi [2] | WISC-R'nin Türk kültürüne uyarlanması ve standardizasyonu | Türkiye'de bugün kullanılan WISC-R normlarının kaynağıdır. |
| Styck ve Walsh, 2016, Psychological Assessment [3] | Wechsler ölçeklerinde uygulayıcı hatalarına ilişkin meta-analiz | Uygulayıcı hataları yaygındır ve elde edilen zekâ bölümünü değiştirebilecek büyüklüktedir. |
| Loe, Kadlubek ve Marks, 2007, Journal of Psychoeducational Assessment [4] | Lisansüstü öğrencilerin WISC-IV kayıt formlarının incelenmesi | Uygulama ve puanlama hataları formların büyük bölümünde görüldü; en sık hatalar sözel alt testlerdeydi. |
| Çelik, 2021, Klinik Psikoloji Dergisi [5] | Kursiyerlerin süpervizyon ödevlerinden seçilen 180 kayıt formu | En sık hatalar sözel maddelerde puanlama ve sorgulama hataları ile ham puanların toplanmasında yapılan hesaplama hatalarıydı; hatasız form nadirdi. |
Temel Kazanımlar
Eğitimin sonunda katılımcılar:
- WISC-R'nin kuramsal dayanağını, yapısını ve hangi sorulara yanıt verip hangilerine vermediğini açıklayabileceksiniz.
- Test ortamını hazırlayıp çocukla uygun bir uygulama ilişkisi kurabileceksiniz.
- On iki alt testi yönergeye, başlama, sonlandırma ve süre kurallarına uygun olarak uygulayabileceksiniz.
- Sözel yanıtları puanlama ölçütlerine göre puanlayıp gerektiğinde doğru biçimde sorgulayabileceksiniz.
- Kayıt formunu eksiksiz doldurup ham puanları ölçekli puanlara ve zekâ bölümlerine dönüştürebileceksiniz.
- Sözel, performans ve toplam zekâ bölümlerini, alt test profilini ve gözlemleri birlikte yorumlayabileceksiniz.
- Öykü, gözlem ve test bulgularını bir araya getiren, aileye ve yönlendiren kuruma anlaşılır bir rapor yazabileceksiniz.
Eğitim İçeriği
1. oturum: Ölçeğin temelleri ve sözel alt testler (I)
- Zekâ kavramı, Wechsler yaklaşımı ve WISC-R'nin yapısı
- Kullanım alanları ve sınırları; etik ilkeler ve test güvenliği
- Test odası, materyaller, çocukla ilişki kurma ve ön görüşme (anamnez)
- Genel Bilgi, Benzerlikler ve Aritmetik: yönerge, kurallar ve puanlama
2. oturum: Sözel alt testler (II) ve sorgulama
- Sözcük Dağarcığı, Yargılama ve Sayı Dizisi
- Sözel yanıtların puanlanması ve sorgulama kuralları; örnek yanıtlar üzerinde puanlama çalışması
3. oturum: Performans alt testleri
- Resim Tamamlama, Resim Düzenleme, Küp Desenleri, Parça Birleştirme, Şifre ve Labirentler
- Süre tutma, bonus puanlar ve materyalin sunuluşu; örnek video ve rol çalışması
4. oturum: Puanlama, yorumlama ve rapor
- Kayıt formu, ham puanların ölçekli puanlara ve zekâ bölümlerine dönüştürülmesi
- Sözel-performans farkı, profil analizi ve davranış gözlemleri
- Zihinsel yetersizlik, özel öğrenme güçlüğü, dikkat eksikliği ve üstün yetenek değerlendirmelerinde WISC-R'nin yeri
- Rapor yazımı, aileye geri bildirim; örnek vaka üzerinden tam uygulama ve rapor
Kimlere Yönelik?
Zekâ ölçekleri, psikolojik ölçme ve değerlendirme eğitimi almış uzmanların kullanımına yöneliktir. Eğitime katılabilecekler:
- Psikologlar ve klinik psikologlar
- Psikolojik danışmanlar (PDR mezunları)
- Psikiyatri alanında çalışan hekimler
- Psikoloji ve PDR bölümlerinin 4. sınıf ve lisansüstü öğrencileri
Eğitmen Hakkında
Psikolog Dr. Sinan Doğan, Koç Üniversitesi Psikoloji bölümünü (tam burslu, İngilizce) bitirdikten sonra University of Pittsburgh'da Psikolojik Antropoloji alanında doktorasını tamamlamış ve aynı üniversitede dört yıl ders vermiştir. Marmara Üniversitesi'nde Aile Danışmanlığı, The Embody Lab'de Bütüncül Somatik Travma Terapisi eğitimlerini tamamlamıştır. Klinik çalışmalarında anlatı, sistemik ve somatik terapi yaklaşımlarıyla Kabul ve Kararlılık Terapisi'nden (ACT) yararlanmakta, çocuklarla çalışmada çocuk merkezli oyun terapisini kullanmaktadır. Romanya, İngiltere ve ABD'de on yıla yakın saha çalışması yürütmüş, göç psikolojisi üzerine bir kitabın editörlüğünü yapmış, ruh sağlığının toplumsal, çevresel ve tarihsel bağlamı üzerine makaleler yayımlamış ve 50'den fazla uluslararası konuşma yapmıştır. 2025'te akademik koordinatör olarak katıldığı DİLGEM'de 2026'dan bu yana Genel Müdür olarak görev yapmakta, psikolojik danışmanlık ve aile danışmanlığı hizmeti vermeye devam etmektedir.
Sertifika ve Katılım Koşulları
- Eğitimi başarıyla tamamlayan katılımcılar DİLGEM Uygulayıcı Sertifikası almaya hak kazanır. Eğitimi tamamlama ve sertifikalandırma koşulları eğitmen tarafından belirlenir.
- Psikoloji ve PDR öğrencilerine eğitimi tamamladıklarında katılım belgesi verilir; uygulayıcı sertifikası mezuniyetten sonra düzenlenir.
- Eğitimin video kayıtları, eğitimin bitiminden itibaren bir ay süreyle katılımcıların erişimine açıktır.
- Kayıt formu örnekleri, rapor şablonu ve örnek raporlar tüm katılımcılara PDF olarak verilir. WISC-R test seti eğitim fiyatına dahil değildir; set temini için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Uygulamalar için test setine sahip olmam gerekiyor mu?
Canlı oturumlar için gerekmez; materyaller oturumlarda gösterilir. Denetimli vaka uygulamaları için çalıştığınız kurumdaki ya da kendinize ait bir WISC-R setine ihtiyacınız olacaktır.
WISC-R ile tek başına tanı konulabilir mi?
Hayır. WISC-R bilişsel işlevlere ilişkin önemli bir veri sağlar, ancak zihinsel yetersizlik, özel öğrenme güçlüğü ya da dikkat eksikliği gibi tanılar uyumsal davranış, gelişim öyküsü, okul bilgileri ve klinik değerlendirmeyle birlikte konulur. Eğitimde ölçek sonuçlarının bu bilgilerle nasıl birleştirileceği ayrıca ele alınır.
WISC-R ile WISC-IV arasındaki fark nedir?
WISC-IV, sözel-performans ayrımı yerine dört indeks puanı (sözel kavrama, algısal akıl yürütme, çalışma belleği ve işlemleme hızı) üzerinden çalışan daha yeni bir formdur. WISC-R'nin Türkiye normları 1980'lerde oluşturulmuştur [2]; eğitimde norm yaşının sonuçların yorumlanmasına etkisi de tartışılır.
Önemli Notlar ve Uyarılar
- Eğitim Zoom üzerinden canlı olarak yapılacaktır.
- Sertifika, sahibine yalnızca kendi mesleki yetki alanı içinde WISC-R uygulama ve raporlama yetkinliği kazandırır; test sonuçları klinik kararın yerine geçmez.
- DİLGEM, yeterli katılım sağlanamaması gibi durumlarda eğitimi başlangıç tarihinden 14 gün öncesine kadar iptal edebilir ya da erteleyebilir. Bu durumda katılımcılar bilgilendirilir.
- Eğitim DİLGEM tarafından iptal edilmedikçe ya da tarihleri ertelenmedikçe ücret iadesi yapılmaz.
Kaynaklar
- Wechsler, D. (1974). Manual for the Wechsler Intelligence Scale for Children–Revised. The Psychological Corporation.
- Savaşır, I., & Şahin, N. (1984). Wechsler Çocuklar İçin Zekâ Ölçeği'nin Türk kültürüne uyarlanması ve standardizasyonu. Doğa Bilim Dergisi, 8(1), 91–97.
- Styck, K. M., & Walsh, S. M. (2016). Evaluating the prevalence and impact of examiner errors on the Wechsler scales of intelligence: A meta-analysis. Psychological Assessment, 28(1), 3–17. https://doi.org/10.1037/pas0000157
- Loe, S. A., Kadlubek, R. M., & Marks, W. J. (2007). Administration and scoring errors on the WISC-IV among graduate student examiners. Journal of Psychoeducational Assessment, 25(3), 237–247. https://doi.org/10.1177/0734282906296505
- Çelik, C. (2021). Türkiye'de WISC-IV uygulayıcı eğitimleri ve kursiyer uygulama hatalarının gözden geçirilmesi. Klinik Psikoloji Dergisi.
Zekâ ölçeği sonuçları klinik kararın yerine geçmez. Ölçeğin hangi çocuğa uygulanacağı ve sonuçların nasıl yorumlanacağı, çocuğun yaşı, gelişim öyküsü ve ölçeğin Türkiye norm verileri gözetilerek yetkili uzman tarafından belirlenir.
