Yas Danışmanlığında Değerlendirme ve Müdahale Modeli
Range of Response to Loss (RRL) modeli ve Adult Attitude to Grief (AAG) ölçeğiyle yasta kırılganlığı belirlemek ve müdahaleyi yönlendirmek
Yas tutan her danışan aynı desteğe ihtiyaç duymaz; kimi kaybın acısıyla boğulur, kimi duygularını sıkı bir denetim altında tutar, kimi de ikisi arasında denge kurar. Keele Üniversitesi'nden Dr. Linda Machin, bu seminerde kendi klinik uygulamasından ve araştırmalarından doğan Kayba Tepki Yelpazesi (Range of Response to Loss, RRL) modelini ve bu modele dayanan Adult Attitude to Grief (AAG) ölçeğini anlatır. Seminer, Open University'nin Ölüm ve Ölmek Seminerleri dizisinde 17 Ekim 2017'de verilen konuşmanın ve katılımcılarla yapılan tartışmanın kaydıdır. Katılımcılar, yas kuramlarının kısa bir özetini, modelin iki boyutunu, ölçeğin değerlendirmede ve görüşmede nasıl kullanıldığını ve bulguların müdahaleye nasıl yön verdiğini inceleyecektir.
Yas Kuramlarından Bir Pusulaya
Seminer, yas alanına yön veren başlıca kuramların gözden geçirilmesiyle başlar: bağlanma, yasın görevleri, ikili süreç modeli [5], süren bağlar, anlamın yeniden kurulması ve psikolojik sağlamlık [6]. Machin, bu kuramların her birinin yası bir yönüyle aydınlattığını, uygulayıcının ise görüşme odasında yönünü bulmak için bir pusulaya ihtiyaç duyduğunu söyler. Yasın kültürel ve kişisel bağlamı, yani kişinin geçmişi, aile ve iş durumu, ruh sağlığı ve maddi koşulları da bu resmin parçasıdır.
Kayba Tepki Yelpazesi Modeli
- İki boyut: Model, yası iki boyutta ele alır. Birincisi kaybın etkisine verilen temel yas tepkileridir; ikincisi kaybın sonuçlarıyla başa çıkma biçimidir.
- Boğulmuş tepkiler: Yas duyguları baskındır ve gündelik işleyişi zorlaştırır.
- Denetimli tepkiler: Kişi metanete değer verir, sıkıntısını gizler ya da yadsır ve gündelik yaşama odaklanır.
- Sağlam ya da dengeli başa çıkma: Kayıp gerçeği kabul edilir; kişi acıyla yüzleşme cesareti, kendi kaynaklarına güven ve umut gösterir.
- Kırılganlık: Boğulmuş ve denetimli tepkiler arasındaki gerilim sürer, sağlam başa çıkma ise sınırlı kalır. Kişisel kaynakların azlığı, olumsuz yaşam bakışı ve sosyal desteğin yetersizliği kırılganlığı besler.
AAG Ölçeği Uygulamada
Dokuz maddelik AAG ölçeği başlangıçta modelin kavramlarını sınamak için geliştirilmiş, zamanla bir uygulama aracı olarak benimsenmiştir [2, 3]. Ölçek üç alt boyutta puanlanır ve bu puanlardan 0–36 arasında bir kırılganlık göstergesi hesaplanır: 20'nin altı düşük, 21–23 yüksek, 24'ün üstü ağır kırılganlık olarak yorumlanır [1]. Machin ölçeğin dört işlevini anlatır: değerlendirmeyi kolaylaştırmak, kayıp öyküsünün anlatılmasına zemin hazırlamak, müdahaleye yön vermek ve değişimi ölçmek. Ölçek aynı zamanda danışanın her maddeye kendi sözleriyle yanıt vermesine olanak tanıyan nitel bir görüşme aracıdır.
Seminerin son bölümü müdahaleye ayrılmıştır. Boğulmuş tepkilerle çalışırken acının kabulü ve denetim duygusunu geri kazandıran stratejiler, denetimli tepkilerle çalışırken güvenli bir ortamda duygulara yer açmak, her iki durumda da sağlamlığı beslemek ele alınır. Machin bu çerçevede danışan merkezli, bilişsel ve psikodinamik yaklaşımların hangi noktada devreye girdiğini örnekler. Tartışma bölümünde intihar ve madde kullanımına bağlı ölümlerin ardından yaşanan, toplumca tanınmayan yas da konuşulur.
Bilimsel Dayanak
| Çalışma | Tasarım | Bulgu |
|---|---|---|
| Stroebe ve Schut, 1999, Death Studies [5] | Kuramsal model | Yasta kayba ve yeniden yapılanmaya yönelik başa çıkma arasında gidip gelmeyi tanımladı. |
| Bonanno, 2004, American Psychologist [6] | Derleme | Kayıp sonrasında psikolojik sağlamlığın sanıldığından yaygın olduğunu gösterdi. |
| Machin ve Spall, 2004, Counselling and Psychotherapy Research [3] | Uygulama çalışması (nicel ve nitel) | AAG ölçeği danışmanlıkta yas tepkilerini haritalamak için kullanıldı. |
| Sim, Machin ve Bartlam, 2014, Quality of Life Research [1] | Psikometrik çalışma | Ölçeğin psikometrik özellikleri incelendi ve kırılganlık düzeyleri için kesme puanları belirlendi. |
| Machin, Bartlam ve Bartlam, 2015, Bereavement Care [2] | Kuramdan uygulamaya aktarım | Kırılganlık düzeylerinin uygulamada nasıl belirlendiği ve kullanıldığı anlatıldı. |
Temel Kazanımlar
- Yas alanındaki başlıca kuramları ve birbirleriyle ilişkisini özetleyebileceksiniz.
- Kayba Tepki Yelpazesi modelinin iki boyutunu ve dört kavramını açıklayabileceksiniz.
- Yasta kırılganlığın ve sağlamlığın özelliklerini ayırt edebileceksiniz.
- AAG ölçeğinin yapısını, puanlanmasını ve kırılganlık göstergesini tanıyacaksınız.
- Ölçeği değerlendirme, görüşme ve değişimi izleme amacıyla kullanmanın adımlarını tartışabileceksiniz.
- Boğulmuş ve denetimli yas tepkilerinde müdahalenin odağını belirleyebileceksiniz.
Eğitim İçeriği
- Yas: kuramsal arka plan
- Yasın kültürel ve kişisel bağlamı
- Kayba Tepki Yelpazesi modeli ve diğer yas kuramlarıyla karşılaştırması
- Temel yas tepkileri ve başa çıkma tepkileri
- Kırılganlık ve sağlamlık
- AAG ölçeği: maddeler, puanlama ve yas profilleri
- Kırılganlık düzeylerinin belirlenmesi
- Ölçeğin uygulamadaki işlevleri ve uygulama protokolü
- Müdahale rehberi: boğulmuş tepkiler, denetimli tepkiler, sağlamlığı beslemek
- Katılımcılarla tartışma
Kimlere Yönelik?
Seminer, kayıp ve yas yaşayan yetişkinlerle çalışan ruh sağlığı ve sağlık çalışanlarına yöneliktir.
- Psikologlar ve psikolojik danışmanlar
- Aile danışmanları
- Sosyal hizmet uzmanları
- Psikiyatristler ve psikiyatri hemşireleri
- Palyatif bakım ve onkoloji çalışanları
- Bu alanlarda okuyan lisans ve lisansüstü öğrenciler
Eğitmen Hakkında
Dr. Linda Machin, İngiltere'de yas danışmanlığı alanının önde gelen isimlerinden biridir. Tıbbi sosyal hizmet uzmanı olarak başladığı meslek hayatında 1984'te Kuzey Staffordshire'da bir yas danışmanlığı kurumu kurmuş, ardından uzun yıllar Keele Üniversitesi'nde sosyal hizmet ve psikolojik danışmanlık dersleri vermiştir. Bugün Keele ve Lancaster üniversiteleriyle araştırmalarını sürdürür, eğitimler verir ve İngiltere'nin ulusal yas destek kuruluşu Cruse Bereavement Care'in klinik danışmanlığını yapmıştır. Kayba Tepki Yelpazesi modelini ve Adult Attitude to Grief ölçeğini kendi danışmanlık uygulamasından ve doktora araştırmasından yola çıkarak geliştirmiştir; ölçek bugün Birleşik Krallık'ta ve başka ülkelerde birçok yas destek hizmetinde kullanılmaktadır. Model ve ölçek, Working with Loss and Grief (Sage, 2. baskı 2014) adlı kitabında ayrıntılı olarak anlatılır.
Sık Sorulan Sorular
Seminerden sonra AAG ölçeğini danışanlarımla nasıl kullanabilirim?
Linda Machin ölçeğin dokuz maddesini, puanlamasını ve 0–36 arasındaki kırılganlık düzeylerini klinik örneklerle tek tek anlatır. Ölçeği ilk görüşmede değerlendirme için, süreç içinde danışanla birlikte hedef belirlemek için ve sonunda değişimi görmek için nasıl kullandığını gösterir. Machin'in paylaştığı ölçek formu ve puanlama çizelgesi Open University arşivinde açık erişimdedir.
Seminer hangi danışanlarla çalışan uzmanlara katkı sağlar?
Yakınını kaybetmiş yetişkinlerle çalışan her uzmana doğrudan katkı sağlar: hospis ve palyatif bakım ekipleri, hastane ve toplum ruh sağlığı hizmetleri, yas destek kurumları ve özel muayenehaneler. Soru-cevap bölümünde intihar ya da alkole bağlı ölümler gibi tanınmayan yas durumları, yasın çiftler arasında farklı yaşanması, inme sonrası kayıplar ve çocuğu ağır hasta olan ebeveynlerle çalışma da örneklerle ele alınır.
Seminer hangi terapi yaklaşımıyla çalışan uzmanlar için uygun?
Her yaklaşımdan uzman için uygundur. Model, danışanın yas profiline göre danışan odaklı, bilişsel ve psikodinamik çalışmanın en çok hangi noktada işe yarayacağını gösterir; böylece kendi yaklaşımınızı yas danışmanlığına esnek ve hedefli biçimde uyarlarsınız.
Önemli Notlar ve Uyarılar
- Eğitim Vimeo üzerinden video olarak izlenir.
- Eğitim İngilizcedir; Türkçe altyazı seçeneği bulunmaktadır
Kaynaklar
- Sim, J., Machin, L., & Bartlam, B. (2014). Identifying vulnerability in grief: Psychometric properties of the Adult Attitude to Grief Scale. Quality of Life Research, 23(4), 1211–1220.
- Machin, L., Bartlam, R., & Bartlam, B. (2015). Identifying levels of vulnerability in grief using the Adult Attitude to Grief scale: From theory to practice. Bereavement Care, 34(2), 59–68.
- Machin, L., & Spall, B. (2004). Mapping grief: A study in practice using a quantitative and qualitative approach to exploring and addressing the range of responses to loss. Counselling and Psychotherapy Research, 4(1), 9–17.
- Machin, L. (2014). Working with loss and grief: A theoretical and practical approach (2nd ed.). Sage.
- Stroebe, M., & Schut, H. (1999). The dual process model of coping with bereavement: Rationale and description. Death Studies, 23(3), 197–224.
- Bonanno, G. A. (2004). Loss, trauma, and human resilience: Have we underestimated the human capacity to thrive after extremely aversive events? American Psychologist, 59(1), 20–28.
- Machin, L. (2017, 17 Ekim). Adult vulnerability and the Adult Attitudinal Grief scale: From theory to practice [Seminer kaydı]. The Open University. https://doi.org/10.21954/ou.rd.5584456
Bu seminer mesleki gelişim amaçlıdır ve bireysel değerlendirmenin ya da süpervizyonun yerine geçmez. Tanı ve müdahale kararları danışanı değerlendiren uzmanlar tarafından verilir.
