Üstün Yetenek ve Öğrenme Güçlüğü: İki Kere Farklı Çocuklar Nedir?
Yazan: Rümeysa Kaya
İki kere farklı çocuklar, hem üstün yetenek özellikleri
gösteren hem de aynı zamanda öğrenme güçlüğü, dikkat eksikliği veya benzeri
gelişimsel zorluklar yaşayan çocuklardır. Bu çocuklar bazı alanlarda
akranlarının çok ilerisinde olabilirken, okuma, yazma, dikkat veya organizasyon
gibi alanlarda ciddi güçlükler yaşayabilir. Bu nedenle çoğu zaman ya yalnızca
üstün yetenekli ya da yalnızca öğrenme güçlüğü yaşayan çocuklar olarak
değerlendirilirler. Peki iki kere farklı çocukların özellikleri nelerdir ve bu
çocuklar nasıl desteklenmelidir?
İki Kere Farklı Çocuklar Nedir?
İki kere farklı kavramı, üstün
yeteneğe başka bir özel gereksinimin eşlik etmesi durumunda ortaya çıkmaktadır.
Bu durum çoğu zaman üstün yeteneğe eşlik eden duygu durum bozuklukları, dikkat
eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, otizm veya öğrenme güçlüğü gibi farklı
gelişimsel özelliklerle birlikte görülebilir. Çocuklar arasında en yaygın
görülen durumlardan biri ise üstün yeteneğe öğrenme güçlüğünün eşlik etmesidir.
Üstün yetenekli çocukların gelişim süreçleri birçok alanda akranlarından
farklılık gösterebilir. Bu çocuklarda erken konuşma ve okuma, geniş kelime
hazinesi, güçlü merak duygusu, sorgulama eğilimi, bağımsız çalışma ve sanat
alanlarında yüksek performans gibi özellikler görülebilir. Ayrıca bilişsel
gelişimleri çoğu zaman sosyal, duygusal ve psikomotor gelişimlerinden daha
hızlı ilerleyebilir (Bildiren & Fırat, 2020).
Bununla birlikte dikkat güçlüğü, mükemmeliyetçilik,
eleştirilere aşırı duyarlılık ve organizasyon becerilerinde yetersizlik gibi
bazı güçlükler de gözlemlenebilir (Sağlam & Çiftçi, 2022). Bireysel
çalışmayı tercih etme, rutinden hoşlanmama, inatçı bir yapı sergileme ve
gelişmiş adalet duygusuna bağlı duygusal hassasiyet gibi özellikler de
görülebilir (Şentürk, Kefeli & İlhan Emecan, 2022; Şentürk, 2019). Yüksek
potansiyellerine rağmen bazı üstün yetenekli bireyler belirli öğrenme
alanlarında güçlük yaşayabilir ve bu durum öğrenme güçlüğü ile ilişkili olarak
ortaya çıkabilir.
Öğrenme güçlüğü olan öğrenciler genellikle okuma, yazma ve
matematik gibi temel akademik becerilerde zorluk yaşarlar. Ancak bu çocuklar
zekâ düzeyleri açısından dezavantajlı gibi görünmelerine rağmen üstün yetenekli
olmanın bazı özelliklerini de taşıyabilirler (Bildiren & Fırat, 2020; Foley
Nicpon & Assouline, 2020). Bu durum “iki kere farklı çocuklar” kavramını
ortaya çıkarır. İki kere farklı çocuklar, bir veya daha fazla alanda üstün
yetenek gösterirken aynı zamanda bir ya da daha fazla akademik alanda öğrenme
güçlüğü yaşayabilirler. Bu öğrencilerde güçlü yönler üstün yeteneğin bir
yansıması olarak görülürken, zayıf yönler ise öğrenme güçlüğünün bir sonucu
olarak değerlendirilir (Bildiren & Fırat, 2020).
İki Kere Farklı Çocuklarda Görülen Akademik ve Duygusal Güçlükler
Öğrenme güçlüğü olan üstün yetenekli öğrenciler genel olarak
üç grupta ele alınır: üstün yetenekli olarak tanılanmış ancak öğrenme güçlüğü
de yaşayan öğrenciler, öğrenme güçlüğü tanısı almış fakat üstün yetenekleri
fark edilmeyen öğrenciler ve üstünlük ile öğrenme güçlüğünün birbirini
maskelemesi nedeniyle herhangi bir tanı almayan öğrenciler. Bu öğrenciler
bilişsel, akademik, duygusal ve davranışsal alanlarda çeşitli güçlükler
yaşayabilir. Akademik alanda yazma, heceleme ve işlem yapma gibi becerilerde
zorlanma, dikkat eksikliği ve görevleri tamamlamada güçlük görülebilirken;
duygusal olarak yetersizlik duygusu, başarısızlık korkusu, düşük benlik saygısı
ve eleştirilere hassasiyet ortaya çıkabilir. Ayrıca düşük motivasyon, zayıf
organizasyon becerileri, sınıf ortamını bozucu davranışlar veya içine kapanık
tutumlar gibi davranışsal güçlükler de gözlenebilir (Bildiren & Fırat,
2020).
Öne Çıkan Özellikler ve Karşılaşılan Güçlükler: İki Kere Farklı Çocuklar
Neden Geç Fark Ediliyor?
İki kere farklı çocuklar birçok alanda dikkat çekici güçlü
yönler sergileyebilirler. Bu öğrenciler genellikle gelişmiş kelime kullanımı,
güçlü analitik düşünme ve yüksek yaratıcılık gibi bilişsel özelliklerle öne
çıkarlar. İlgi duydukları alanlarda gelişmiş problem çözme becerileri
gösterebilir, farklı fikirler ve çözümler üretebilirler. Bunun yanında
sanatsal, müzikal veya mekanik alanlarda özel yetenekler sergileyebilir, geniş
ilgi alanlarına sahip olabilirler. Güçlü bellek, gelişmiş eleştirel düşünme
becerileri, kavramlar ve olaylar arasındaki ilişkileri fark edebilme, yüksek
muhakeme becerileri, öğrenmeye yönelik güçlü merak ve gelişmiş mizah anlayışı
da bu öğrencilerin öne çıkan özellikleri arasında yer alabilir.
Bununla birlikte, üstün yetenekli ve öğrenme güçlüğü yaşayan
öğrenciler, bilişsel, akademik, duygusal ve davranışsal alanlarda çeşitli
güçlüklerle de karşılaşabilir. Akademik açıdan kötü el yazısı, yavaş yazma,
heceleme güçlüğü, fonolojik farkındalıkta zorluk, işlem yapmada güçlük, dil
becerilerinde zayıflık, dikkat eksikliği ve verilen görevleri tamamlamada
zorlanma görülebilir. Duygusal açıdan ise yetersizlik duygusu, düşük akademik
başarı algısı, gerçekçi olmayan yüksek veya düşük beklentiler, yeteneklerinden
emin olamama, başarısızlık korkusu ve eleştirilere karşı hassasiyet ortaya
çıkabilir. Ayrıca düşük benlik saygısı, sosyal becerilerde zorluk ve baş veya
karın ağrısı gibi psikosomatik belirtiler de görülebilir. Davranışsal açıdan
ise sınıf ortamını bozucu davranışlar, zayıf organizasyon becerileri, düşük
motivasyon, sonuçlarını düşünmeden hareket etme, sorumluluklardan kaçınma,
gergin veya içine kapanık davranışlar gözlenebilir (Şekeral & Özkardeş,
2013).
Görüldüğü üzere, iki kere farklı çocuklar hem güçlü yönler
hem de çeşitli güçlükler içeren bir profile sahiptir. Bu özelliklerin fark
edilmemesi ya da kısmen fark edilmesi, çocuklarda korku ve kaygı duygularının
ortaya çıkmasına neden olabilir. Çocuğun yüksek beklentilere sahip olması,
çevresindeki düşük beklentilerle karşılaştığında olumsuz duygusal etkiler
yaratabilir. (Sağlam & Çiftçi, 2022; Maddocks, 2018). Dolayısıyla, bu
çocuklara yönelik farkındalık ve özel yaklaşım hem güçlü yönlerini
geliştirmelerini hem de güçlüklerini yönetmelerini sağlayabilir.
İki Kere Farklı Çocuklara Yönelik Öneriler
İki kere farklı çocukların değerlendirilmesi oldukça
karmaşık bir süreçtir. Çoğu zaman üstün yetenek ile öğrenme güçlüğünün
birbirini maskelemesi nedeniyle bu öğrencilerin özellikleri fark edilmeyebilir.
Bu nedenle bu çocukların özelliklerinin doğru biçimde tanınması ve çok yönlü
değerlendirilmesi büyük önem taşır. Gerekli değerlendirme ve destek
süreçlerinin sağlanması durumunda ise iki kere farklı çocukların yaşam
kalitelerinin olumlu yönde artması mümkün olabilir.
Sonuç: İki Farklılığın Tek Yaşama Sığabilmesi
İki kere farklı çocuk olmanın bazı getirileri vardır ve bu
getiriler zaman zaman olumlu veya olumsuz biçimde değerlendirilebilir. Çocuğun
yaşam kalitesi dalgalanabilir; ancak üstün yetenek ve öğrenme güçlüğü gibi zıt
gereksinimlerin bir uyumu da söz konusudur. Bu uyumu sağlamak için iki kere
farklı çocukların doğru biçimde fark edilmesi ve buna uygun tutumların
geliştirilmesi, iki farklı özelliğin bir arada var olabilmesini
destekleyebilmek adına önemli olacaktır.
Kaynakça
- Bildiren, A., & Fırat, T. (2020). İki Kere Özel
Öğrenciler: Öğrenme Güçlüğü Olan Üstün Yetenekliler. Çocuk Ve Medeniyet
Dergisi, 5(10). https://doi.org/10.47646/CMD.2020.190
- Sağlam, A. ve Çiftci, S. (2022). İki kere farklılık üzerine
bir çalışma: Özel yetenekli öğrencilerde öğrenme güçlüğü. Van Yüzüncü Yıl
Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 58, 218 – 231
- Şekeral, C. K., Özkardeş, O. G., Üstün Zekâlı Öğrencilerde
Özel Öğrenme Güçlüğü Belirtilerinin Taranması, İstanbul Ticaret
Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(23), 197-219
- Şentürk, Ş., Kefeli, İ. ve İlhan Emecan, B. "Türkiye’de
İki Kere Özel (2Ö) Öğrencilere Yönelik Eğitim Politikası Önerisi" Ondokuz
Mayıs University Journal of Faculty of Education, 41(2), December 2022:
677-696.
