Çocukluk Travması Nedir? Bastırılmış Travma Anıları ve Yetişkinlikte
Görülen Belirtiler
Çocukluk travması, yalnızca yaşandığı dönemi değil, bireyin
yetişkinlik yaşamını da derinden etkileyebilen önemli bir ruh sağlığı
konusudur. Beyin, yoğun stres ve travmatik deneyimlerle başa çıkabilmek için
bazı anıları bilinç dışında tutabilir veya duygusal etkilerini bastırabilir.
Ancak bu anılar tamamen kaybolmaz; kaygı, ilişki sorunları, düşük benlik
saygısı, yoğun duygusal tepkiler ve açıklanamayan stres gibi belirtilerle
yıllar sonra ortaya çıkabilir. Çocukluk travmasının etkilerini tanımak ve
bastırılmış travma belirtilerini fark etmek, iyileşme sürecinin ilk ve en
önemli adımlarından biridir. Bu yazıda, bastırılmış çocukluk travmasının
belirtilerini, hafıza üzerindeki etkilerini ve bilimsel temelli başa çıkma
yöntemlerini ele alıyoruz.
Çocukluk Travması: Travma Anılarını Bastırdığınızın İşaretleri
Çocukluk çağı travması söz
konusu olduğunda, beyniniz bir başa çıkma mekanizması olarak anıları
bastırabilir. Yetişkinlik boyunca bir şeylerin yolunda gitmediğini hissedebilir
ve nedenini bilemeyebilirsiniz. Bu makale, çocukluk çağı travmasından
kaynaklanan bastırılmış anılarınız olabileceğini gösteren belirti ve
semptomları ele almaktadır. Ayrıca, bu duygu veya davranışların diğer olası
nedenlerini ve başa çıkma yollarını da incelemektedir.
Travma ve Hafıza
Beyniniz anıları işler ve depolar. Zamanla hangisini saklayacağına, hangisini sileceğine veya hangisini bastıracağına karar verir. Stres ve korku, beyninizin sizi ileride korumak için olayları canlı bir şekilde hatırlamasına neden olabilir. Ancak beyin aynı zamanda travmatik anıları bastırabilir veya bir kenara iterek kişinin başa çıkıp ilerlemesine olanak tanıyabilir.
Hafıza Savaşları
Hafıza bastırmanın geçerliliği
konusunda uzun süredir devam eden bir tartışma var. Yapılan bir araştırma
incelemesi, bazen "hafıza savaşları" olarak da adlandırılan bu
tartışmanın bilim camiasında hala tartışmalı olduğunu gösteriyor. Günümüzde çoğu
araştırmacı, erken çocukluk döneminden sonra yaşanan travmaların tamamen
unutulmasının nadir olduğuna ve "yeniden canlandırılan anıların" her
zaman doğru olmadığına inanıyor.
Çocukluk Çağı Travmasının Nedenleri
Çocuklukta yaşanan travmalara
olumsuz çocukluk deneyimleri (ACE) de denir. ACE'ler, yetişkinlikte
bastırılmış duyguların ortaya çıkmasına neden olabilecek duygusal yaralar
bırakabilir. Bazı ACE'ler şunlardır:
- Sözlü, fiziksel veya cinsel
istismar
- İhmal etmek
- Alkolik ebeveynler
- Aile üyelerinin ruhsal hastalığı
- Bir ebeveynin terk edilmesi
(boşanma, ölüm veya hapis)
- Şiddetli çocukluk hastalığı
- Öğrenme güçlükleri
- Aşırı zorbalık
- Mülteci travması
- Doğal afetler
Ø Amerika
Birleşik Devletleri'ndeki çocukların neredeyse yarısı yaşamları boyunca en az
bir kez ACE'ye maruz kalıyor.
Belirtiler ve Semptomlar
Aşağıdaki belirtiler, çocukluk
çağı travmasının duygusal etkilerinin ortaya çıkma biçimleri olabilir. Bu
belirtiler stresli zamanlarda ortaya çıkabilir veya kötüleşebilir.
Güçlü Tepkiler
Güçlü tepkiler sizi çoğu zaman
hazırlıksız yakalayabilir. Yeni tanıştığınız birinin yanında kendinizi güvende
hissetmeyebilirsiniz çünkü bu kişi size çocukluk travmanıza tanıklık etmiş
birini hatırlatabilir.
Kaygı
Çocukluk çağı travması kaygı
riskini artırır. Kaygı, adrenalinin vücutta dolaşarak savaşmasını
veya durumu terk etmesini söyleyen bir reaksiyonu tetikler. Kalp atış hızınız
artar ve mide bulantısı hissedebilirsiniz.
Çocukça Tepkiler
Çocukça tepkiler öfke nöbeti gibi
görünebilir. Çocukça bir sesle konuşur, inatçılık gösterir ve kontrol etmekte
zorlandığınız öfke patlamaları yaşarsınız.
Değişimle Başa Çıkamama
Konfor alanınızın dışına
çıktığınızda stres normaldir. Değişim, günlük yaşamınızı veya ilişkilerinizi
etkileyen kalıcı aşırı duyguları tetiklediğinde endişe verici hale gelir.
Yoğun Ruh Hali Değişimleri
Travma mağdurları kendilerini
uyuşmuş hissedebilir veya bunaltıcı duygular yaşayabilirler. Bazıları neden
sinirli, stresli veya öfkeli hissettiklerini anlamakta zorluk çekerler.
Bazı Yerler Sizi Rahatsız Edebilir
Bazı kokular, sesler, ortamlar,
görüntüler veya diğer hisler rahatsızlığa neden olabilir. Örneğin, bir
asansörde ACE meydana gelirse, benzer küçük alanlar kaygı veya paniğe neden
olabilir.
Düşük Öz Saygı
Düşük öz saygıyı tespit etmek zor
olabilir, ancak yargılanma, insanları memnun etmeme, sınır koyamama veya öz
değer eksikliği korkularıyla ortaya çıkar. Düşük öz saygıyla birlikte hayal
kırıklığı, sosyal kaygı ve güvensizlik de görülebilir.
Kronik Ağrı veya Hastalıklar
Bazı araştırmalar, erken çocukluk travması geçiren kişilerin ilerleyen yaşlarda kronik ağrı veya hastalıklara yakalanmaya yatkın olabileceğini göstermektedir.
Terk Edilme Sorunları
Çoğu durumda, çocuğa bakması
gereken kişiler ona zarar verir. Bu durum, güven duygusunun gelişiminde bir
değişikliğe ve yoğun bir terk edilme korkusuna yol açabilir. Terk edilme sorunları, ilişkilerinizin kalitesini etkileyebilecek aşağıdaki davranışlara yol
açabilir:
- Hızla bağlanmak
- Bağlılık eksikliği veya
bağlanmamaya çalışmak
- Sağlıksız ilişkilerde kalmak
- Güvensizlik
- Güvensiz hissetmek
- Yoğun şüphe veya kıskançlık
- Ayrılık kaygısı
- İyice düşünmek
- Eleştiriye karşı aşırı duyarlı
- Kendini suçlama
Terk Edilme Korkusu Örneği
Terk edilme sorunları, önemli
birinin kısa süreliğine sizden ayrılmasına aşırı tepki verdiğinizi hissetmenize
neden olabilir. Örneğin, partneriniz akşam arkadaşlarıyla yemeğe çıktığında kaygılı hissedebilirsiniz.
Çocukluk Travmasıyla Nasıl Başa Çıkılır?
Duygularınızı tanımak, iyileşme
sürecine başlamak için harika bir ilk adımdır. Destekleyici bir ortam sağlayan
lisanslı bir ruh sağlığı uzmanı bulmak, kendinizi daha iyi anlamanıza
yardımcı olmak için yapabileceğiniz en iyi şeylerden biridir. Çocukluk çağı
travmasının etkilerini azaltmaya yardımcı olabilecek terapi türleri şunlardır:
Davranışçı Terapi
Davranışçı terapi, duygularınızı
veya deneyimlerinizi işleyerek hayatınız üzerindeki olumsuz etkilerini
azaltabileceğiniz güvenli bir alan sunar. Amaç, travmadan kaynaklanan yıkıcı
düşünce ve davranışları otomatik olarak ortaya çıkarmak yerine, bunları tespit
edip düzeltmenize yardımcı olmaktır.
Davranışsal Terapinin Faydaları
Davranışsal terapi size şu
konularda yardımcı olacak araçlar sağlayabilir:
- Rahatlama
- Güven
- Zor duyguların düzenlenmesi
- Başa çıkma stratejileri
- Sorun çözme
Maruz Bırakma Terapisi
Maruz bırakma terapisi, kişinin
korkularıyla yüzleşmesine yardımcı olan bir tür davranış terapisidir. Bazen
duyarsızlaştırma adı verilen bir tekniği de içerir. Bu, kişinin giderek
daha korkutucu durumlarla karşı karşıya kaldığı ve korkuyu rahatlamayla
değiştirmenin yollarını öğrendiği yerdir.
Bilişsel İşleme Terapisi
Bilişsel işleme terapisi (CPT),
travmayla ilgili inançlarınızı yeniden yapılandırmanıza yardımcı olan özel bir
davranış terapisidir. CPT bireysel olarak veya yapılandırılmış grup terapisinde
yapılabilir.
Terapi Dışında Başa Çıkma Stratejileri
Tedavi sürecinde destek
gruplarına katılabilir, farkındalık egzersizleri yapabilir, günlük
tutabilir ve kişisel gelişim kitapları ve podcast'ler aracılığıyla
başa çıkma stratejileri öğrenebilirsiniz.
Bastırılmış Belleğin Diğer Nedenleri
Hafıza sorunlarının diğer
psikiyatrik nedenleri şunlardır:
Ayrışma
Ayrışma kendinden, başkalarından
ve dünyadan kopukluk anlamına gelir. Bu, beynin acıdan kısa vadede kaçma
yoludur. Uzun süreli kopukluk, kişiyi gerçeklikten uzaklaştırabilir veya
dissosiyatif amnezi adı verilen, zamanın tüm bölümlerine ait anılarını
kaybetmesine neden olabilir.
Dissosiyatif Amnezi Nedir?
Kişisel travmalarla ilgili
bilgileri hatırlayamama durumuna bazen dissosiyatif amnezi denir. Dissosiyatif
hafıza kaybı, kişinin hayatının belirli bir bölümünü veya kimliğinin önemli bir
bölümünü etkileyebilir.
İnkar
İnkar, acı veren bir şeyi kabul
etmeyi veya tanımayı reddetmenin söz konusu olduğu psikolojik bir savunma
mekanizmasıdır. İnkar, travmatik olaylarla kısa vadede başa çıkmada
yardımcı olsa da, devam eden inkar, duygusal, zihinsel veya
fiziksel sağlık sorunlarına neden olabilir.
Çocukluk Çağı Travmasının Demansla İlişkisi
Çocukluk çağı travması ile bunama
riskinin artması arasında bir ilişki olduğunu gösteren kanıtlar bulunmaktadır. Travma
bunamaya neden olmasa da hafıza kaybı gibi semptomları şiddetlendirebilir.
- Dissosiyatif kimlik
bozukluğu (DKB): DID, kişinin birden fazla ve farklı kişiliğe sahip
olduğu bir akıl sağlığı sorunudur. Kişinin davranışlarını bir veya diğer kimlik
kontrol ederken hafıza kaybına neden olabilir.
- Sınırda kişilik bozukluğu
(BPD): BPD, ruh hali düzensizliği ve istikrarsız ilişkilerle
karakterize bir ruh sağlığı hastalığıdır.
Sınırda Kişilik Bozukluğu Belirtileri
Bu kapsamlı bir liste olmasa da Sınırda Kişilik Bozukluğunun belirtileri şunlardır:
- Ayrışma
- Aşırı duygular
- Güvensizlik
- Çarpık öz imaj
- Kronik boşluk hissi
- Pervasız davranışlar
- Kendine zarar verme
- İntihar düşünceleri
Özet
Çocukluk çağı travması,
yetişkinlikte çeşitli duygusal sorunlara yol açabilir. Çocukluk çağı travması
yaşadığınızda, beyniniz bir başa çıkma mekanizması olarak anıların
ayrıntılarını veya bunlarla ilişkili duyguları bastırabilir. Duygularınızı ve
davranış kalıplarınızı belirlemenize yardımcı olabilmeleri için psikiyatrist
veya psikolog gibi lisanslı bir ruh sağlığı uzmanından tedavi almak en
iyisidir.
Kaynakça
- https://www.verywellhealth.com/signs-of-repressed-childhood-trauma-in-adults-5211845
- Brandi Jones, MSN-ED
RN-BC tarafından 09 Eylül 2024 tarihinde güncellendi
- PsyD'den Aleesha Grier tarafından
tıbbi olarak incelendi
- ÇEVİREN: Zeynep Erdem
