Otizm ve Empati

Otizmli bireylerin empati kurmadıkları şeklindeki stereotipi ele alıyoruz.

Jennifer Cork,5 Ocak 2026

Çeviri: Ezra Uysal

Metnin orijinali için buraya tıklayınız.

Empati, bir başkasının duygularını, düşüncelerini ve deneyimlerini anlama ve bunlara duyarlı olma yeteneğidir. Otizmli insanların empati kurmadıkları yaygın bir stereotiptir. Bu stereotip yanlıştır ve en son araştırmalarla desteklenmemektedir. Ne yazık ki, bu kavram onlarca yıldır gerçekmiş gibi öğretildiği için, birçok profesyonel hala bu kavramın doğru olduğuna inanmaktadır ve otizmli insanların empati kurmadıkları fikri genellikle otizmli bireylere karşı kullanılmaktadır. Örneğin, nöropsikolojik testler sırasında klinik psikologlar tarafından, tanıya uygun olmalarına rağmen empatiye sahip oldukları için otizmli olamayacakları söylenen kişiler gördüm. Her yaştan otistik insanlarla 20 yıllık mesleki deneyimim boyunca, empatiyi alışılmadık veya atipik şekillerde gösteren kişilerle çalıştım, ancak empatiye hiç sahip olmayan otizmli biri ile hiç karşılaşmadım.

Örneğin, bir keresinde otizmli bir genç bana, ailesini önemsediğini, ancak başkalarını pek önemsemediğini söylemişti, çünkü "Tanımadığım insanları neden önemsemeliyim ki? Onları bir daha hiç görmeyeceğim." diye düşünüyordu. Bu kişi yabancılara karşı kesinlikle empati eksikliği yaşıyordu, ancak aile üyelerine, özellikle de otizmli ve konuşamayan kardeşine karşı inanılmaz derecede empatikti. Kardeşi öfke nöbetleri geçirdiğinde, genellikle regülasyon stratejileriyle ona destek oluyordu.

Bu tür sınırlı empatiye sahip birçok otizmli kişi olsa da, terapi uygulamamda daha sık olarak aşırı empati yaşayan otizmli kişilerle karşılaşıyorum. Aşırı empati durumu bazen hiper-empati olarak da adlandırılır ve ölçeğin diğer ucunda yer alır. Bu kişiler, empati duyduklarında, hatta fiziksel acıya bile neden olabilecek aşırı bir sıkıntı yaşadıklarını bildirirler. Bu durum, başkalarına zarar verildiğini gördüklerinde, biri onlara kızdığında veya başka bir kişinin duygularını hafifçe bile olsa incitmiş olabileceklerini düşündüklerinde ortaya çıkabilir.

    Öyleyse, otizmli insanlar empati, hatta bazen aşırı empati duyuyorsa, neden bu stereotip devam ediyor? Cevap muhtemelen 2010'ların başında Dr. Damian Milton tarafından ortaya atılan bir teori olan çift empati sorunundan kaynaklanıyor. Dr. Milton araştırmasında, otizmli kişilerin zihin teorisiyle, yani başkalarının duygularını ve niyetlerini doğru bir şekilde tanımlama ve anlama becerisiyle zorluk yaşadıklarını, ancak nörotipik (NT) insanlarla etkileşimde bulunduklarında NT insanların da otistik insanlara karşı zihin teorisi konusunda zayıf olduklarını buldu. Bu, bir dizi yanlış anlaşılmaya neden olabilir. Örneğin,

·       Otizmli kişi bilişsel empatiyle zorluk yaşayabilir, yani etkileşimde bulunduğu kişinin duygularını yanlış anlamış olabilir ve bu nedenle uygun empati gösteremeyebilir.

·       Otizmli birey diğer kişiye karşı empati duyar, ancak çift empati sorunu nedeniyle NT kişi otizmli bireyin sözlü iletişimini, sözsüz iletişimini ve/veya sosyal-duygusal karşılıklılığını yanlış yorumlar. Başka bir deyişle, otizmli bireyin gösterdiği empati işaretlerini kaçırırlar.

·       Otizmli kişi empati duyar, ancak aşırı empati ve bunun sonucunda ortaya çıkan duygusal dengesizlik nedeniyle, otistik kişinin aşırı duygusal yoğunluğu nedeniyle davranışları empatik olmayabilir. Bu, özellikle rutin değişikliği veya duyusal aşırı yüklenme gibi bir durumla birleştiğinde geçerlidir.

        Sorun çift empati bağı ise, çözüm hem otizmli hem de NT kişilerin farklı nörotiplerde empatiyi daha iyi anlamaya çalışmasıdır. Bunu nasıl yapabiliriz? Bu konu hakkında daha fazla bilgi edinmek için zaman ayırabiliriz, farklı nörotiplere sahip kişilerle empatiyi nasıl deneyimlediklerini konuşabiliriz ve empatiyi sadece NT kişilerde nasıl ortaya çıktığıyla tanımlamayı bırakabiliriz. Son olarak, otizmli kişilerin empatiye sahip olmadığı söylenen bir NT kişiyseniz, bu yararsız ve yanlış bilgiyi unutun ve insan deneyiminin karmaşıklığını benimseyin.